KA UNAU NAUTABIK PAKHAT KHAT HRANGAH

Baibal Caanghril: “Thu ngaiin ka lo sim: hi ka unau nautabik pakhat khat parih nan tuahmi cu ka parah nan tuah a si”.  (Matthai 25:40).

Baibal siarbet dingmi: Matthai 25.

          Himi Baibal caang kan siar tikah Jesuh Khrih ih thuthangṭha a simmi thu a si, tiah kan thei cio. A thuhla famkim cu Matthai 25 sungah kimzetin siar a theih. Nitin kan nunnak sungah Pathian in amai’ duhnak bangtukin lam in hruai. Harnak a phunphun kan tong, nomnak caan khal tampi kan co. Thlihraan a phunphun karlakih nungmi kan si. Cumi pawl cu an zate’n Pathian ih lairelcia mi an si thluh. Cuih harsat tuarnak leitlun ahhin kumkhua umding in siang lo. Curuangah Vancung Uknak thawn a peh aw mi nunnak thu tampi Jesuh Khrih in in sim. A hleice in a sunlawinak thawn vancung ihsin a rung ṭum sal tikah minung zapi lak ihsin tuu le mee ṭhennak caan a thleng ding. Cutik caan ah tuu le mee ih sinnak a cotu dingpawl cu zovek pawl an si ding ti thu khal simfiangnak a nei.

THINSAUNAK IH HUHAM (The Power of Patient)

“Ziangtluk na buai rero khal hmanseh,

a tikcu caan kim tikah

amahte’n a cangsuak leh ding.

Tipi thuanthum tiṭhang (tide) khal

a ṭhang tikcu a thleng tikah

kham thei loin tidai a ṭhang ṭheu.”

     Kum tamnawn a rak rei zo.

     Ka rak no deuh lai, Pathian hna ka ṭuan pek ah New York khuapi ih ummi Biakinn pi pakhat ah Pastor ṭuan thei dingah ṭuanvo in pek.

     Pastor ṭuan pekte le ka si fawn, ka thinlung, ka ruahnak le ka thluak sungah ṭhansonak hrangah tuah duhmi tampi tuah thei dingin ka timtuah aw nasa. Pathian hnaṭuannak ah thleng a ṭul timi tampi khal ka hmu ruangah thleng thei ding ka rak tum rero. Asinain vansiat ah cuih Biakinn ih thu a neitheitu bik pahnih cu ṭhansonak uar lem lo, feh kelnak ihsin pial duh hrimhrim lotu, zinhlun zawh duh ringring pawl an si. Mi soisel hmangzet khal an si. Ṭhansonak hrangih thleng awknak hmuahhmuah a dotu tla an si. Amah kel-awh ringring duhtu an si. Ka tumtah vekih thleng-awnak ding ka tuahmi hmuahhmuah tlun khalah sual in hmu/hawl vivo.

ROṬHA SUNGLAWI “NU”

Baibal Caanghril:

“Nunau fim pawlin an inn an sak; Asinain a aa pawl in anmah kut lala in an balsiat” (Thufim 14:1).

Baibal siarbet dingmi: Thufim 31:10-31.

“Mai’ inn le lo te thawn um hi a nuambik” tiah mi tampi in kan ti ṭheu.  Asi, mai’ inn le lo sungah kan um ahcun ziangvek inn siavate a va si hmanah a nuam. Zalenzet in kan um thei. Kanmah thuthu in kan um thei. Kan duhtawk in kan tlangleng thei. Thilri ṭhaṭha, ṭulmi famkimte’n neih ah siseh, neih lo khalah siseh, mai’ inn le lo sungih um hi minung zovek hrangah khal hnangamza ngaingai a si. Cuih innsang sungah ‘duhdawtnak’ a um tik ahcun “Nunnuam Inn” tiah kawh a siih “a famkimzetmi innsang nuam” ah a cang a si.

MANGBANGZA PATHIAN IH DUHDAWTNAK

Baibal siar dingmi: Mar. 12:1-12; Gal. 3:26; 1 Joh. 4:15-21.

Thuthang timi hi phun tampi a um thei. Asinain a tlangpi thu in thuthang phun hnih kan thei tam bik. Thuthang phun khat cu ‘kan thei ve nan zianghman kan poisa lem lo, zianghman in hnaihnok thei lomi thuthang’ a si thei. Sikhalsehla a dang thuthang phun khat sawn cun kan theih vete’n “kan thinlung sung in khoih thei lawng si loin kan nun pumhlum tiang hman a thleng ter thei” ṭheu. Curuangah thuthang (news) timi hi a thupi ngaingai a si. Tulai san ah le phei cu a thupi sinsin. Bawi Jesuh leitlun a ratnak thuthang cu “Mangbangza Pathian ih Duhdawtnak” timi thuthang a si. Pathian in a sersiammi minung pawl ziangtluk in a duhdawt ih, cuih a duhdawtnak cu ziangtin a langter, timi in theitertu a si. Bawipa Jesuh Khrih a ratnak ding thuthang hi cuih thuthang phun hnih sungah a neta sawn a simi nun pumhlum tiang thlengter theimi thuthang a si ti sehla kan palh lo ding. Asile cutluk ih nun thlengter theimi thuthang cu ziangtluk lawmmam in so hmual a neih? Jesuh Khrih ratnak thuthang hi cutluk a si ngaingai pei maw tiah a titu khal kan um ko ding. A tanglam thuhla pawl hi zohin kan ruat tlang hnik pei.

HNAṬUAN TIMI CU…

“Hnaṭuan” timi cu ziang a si? timi hi kan thei cio ko ding. Ziangahtile minung kan si hnuhnu cun hna ṭuan lo kan um lo ih hnaṭuan thawn a dai aw lo, a tongtham dah lotu zohman kan um lo. Pathian in minung in sersiam tik khalah hna ṭuan dingah ṭuanvo in pek. Kan biakmi Pathian amah rori khal hi hna a ṭuan ih hnaṭuan lo cu a duh lo ti hi kan Baibal ca sung hmun tampi ah kan hmu thei. Paul khalin a cakuat sung hmun tampi ah hnaṭuan ding thu tampi a sim ve. Rom 12:16b ah Paul in “hnaṭuan ṭukṭak tete ṭuan duhnak thinlung nei uh,” a ti. Hnaṭuan timi hi a thupi zetmi, sumpai tampi ngahmi, hminthang zetmi tiah a phunphun in a um ko ding. Sikhalsehla ziangvek hnaṭuan khal hi anmah le sinak zawn ciar ah thupitnak an nei cio. 

PATHIAN THLUASUAH CO TIMI...

Baibal Sirhsan: Seemtirnak 32:26-29.

         

Seemtirnak 32:26-29 sungah Jakob le vancungmi an buan awknak thuhla kan hmu. Himi thu kan siar tikah Jakob cu a netnak ah thluasuah a co, ti’n kan hmu thei. A hmin khal hi Jakob si nawn loin “Israel” timi hminthar a ngah. Israel timi Hebru ṭong in “Pathian thawn an buan aw” ti thawn a aw suah a bang aw. Himi thuanthu kan siar tikah kum 97 a simi Jakob hi ziangtluk a cak hrih timi kan hmu thei. Anih hi leknak lam ah taima mi a si maw, a si lo ti cu a fiang lo. Asinain vancungmi thawn zaanvar an buan aw. Ziangahtile pipu san ih Pathian thukamcia kimnak a si. Jakob in ziangti’n ro a co timi mallai zohhnik sehla:

MINUNG LE AALU

Robert H. Schuller timi canganthiam hminthangzet in, “Minung hi Aalu (potato) thawn an bang aw” tiah a ti. Cuti ngelcel ih tahṭhimnak a pekmi hi khuimi zawn teu ah a si pei? Ziangvek thuhla ruangah minung le aalu hi a tahṭhim a si pei? Ziangmi dinhmun sinak zawnah minung le aalu hi an bang aw a si pei? ti pawl ruahding tampi a um.

THEIH ṬULMI ZATE PHUNHREK IHSIN KA ZIR THLUH ZO

Leitlun ka nun sungah ziangtin tlangleng ding, ziang ka tuah ding, ziangtin ka cangvai ding timi pawl thawn peh awin ka theih ṭulmi hmuahhmuah cu ka phunhrek lai ihsin ka zir thluh zomi an si. Kan zir thluh cio zomi a si ko.

Fimnak le thiamnak, khawruah theinak timi pawl hi phunsang tlawng timi tlangsang par ah lawng ummi a si lo, khuahlan tualleng tlawng kan kailai ihsin a rak um rero zomi a si sawn. Tualleng tlawng, phunhrek hrawng ka kai thok ihsin leitlun nunsungih thlun ṭul dingmi le theih ṭulmi pawl ka zir ngahmi an tam ngaingai. Cu pawlcu mallai tarlang hnik sehla:

1.  Ziang tinkim ah midang thawn hlawm-awtlang thiam ding,

2.  Midang parah a dik lomi tuah lo ding,

3.  Thawi (vuak) aw lo ding,

4.  Thil pakhat ka tham asile ka laknak hmun ah ret kir sal ding,

5.  Hnawmbal ter pang le thianfai sal ding,

6.  Mai’ thilri lo cu lak lo ding,

7.  Mah ruangah midang an tuahmawh pang ahcun ngaidam dil sal ding,

8.  Rawl ei hlanah kut kholhfai ding,

9.  Ek-in ihsin lenglam suah hlanah tidai toih ta ding,

10.         Rawl ei tikah a sa, a hlummi ei tikah a thaw cuang,

11.         Ca maltete in siar ding (tampi siar hrih lo ding),

12.         Thluak in maltete lawng ruat hrih ding (thu tampi ruat thei hrih lo),

13.         Zuk suai ding, hlasak ding, laam ding, lek ding, hnaquan ding, cumi pawl cu maltete in nitin tuah vivo ding,

14.         Cuṭheh ah sun ah caan malte sung itthat ding,

15.         A leng suak tikah mawṭaw fehvak zoh in lamzin tan ding,

16.         Leitlun thilmak a phunphun zoh thiamin hliakhlai thiam ding, tivek pawl phun tampi in a um (A dang betding tampi khal a um hrih ko ding)

Ṭhate’n kan ruat a si ahcun thil ziangkim hi kan nauhakte lai ihsin tlawng ah simaw, biakinn lam ah simaw thu le hla tamsawn cu kan zir zo ti sehla kan palh lo ding. Asinain cuih kan zir zomi thu pawl hi kan ruat dah lem lo khal a si men thei. Kan ṭhanglian vivo, fimthiamnak khal kan zir sang vivo nan kan nauhak lai ih kan zirmi pawl cinken ṭha, cinken tlakmi tampi a ummi cu ruatkir salin cinken le thlun ding tampi a um. Leitlun kan nunsung caantawite ah kan ram, kan miphun, kan khua, kan innsang hrangah ṭhatnak tuah cio ding cu kan duh ciomi a si ko ding. Cumi pawl hrangah tualleng tlawng, phunhrek hrawng kan kai hrawng  ihsin kan zir thluh zomi cu an si. Kan hngilh zo ahcun thukhat. Ziang ti-awk ṭha.

Vei tampi cu fimthiamnak sang sinsin kan zir, kan kum a tam sinsin tikah thilthar le sanman thilri pawl lawng hi kan hrangah a ṭha a si hmang tiah kan ruat ṭheu. Asinain hiti ih ṭhatnak ding pawl hi a zate si lo hmanah a tam sawn cu zirnak hmaisabik kan neih lai ihsin kan zir thluh zomi cu an si. Atu kan zir rero mi pawl hi kan nunnak ah ziangvekin in ṭhathnempi? Ka miphun, ka khua le ram, ka innsang hrangah teh ṭhanak a suahpi maw? Ka dinhmun hi ziangvek teu ah ka um tivek pawl hi mah le mah cekfel aw in zohkir thiamsal kan ṭul ringring tiah ka ruat. Grik mifim Plato cun, “Know thyself” tiah mah le mah theih awk hi a thupizet tiah a sim. Kan nun sungih kan theih ṭulmi tampi cu phunhrek lai ihsin kan zir thluh zo kan ti si khawh, cumi cu phunsang, zirsang kan neihmi parah kan bet vivo thei maw tihi ruahṭhat kan ṭul sawn ding a bang. Cumi kan hmusuak theiih kan nunpi thei ahcun nunman nei minung kan si ding ticu a fiang ko ding. Ziangtin nan ruat ve cio????

- CJ Hrang Hmung

(Lailun Thuthang, June. 2009; Kum 2, Vei 5;

Lailun Mekazin, A vei (5) nak, 2009)

BAWIPAI’ BOMNAK

Baibal Canghril:

“Tlangpar khi ka hei cuan; Khui-inso bomnak ka hnenah a rat ding? Keimah bomnak cu Bawipa ih hnen ihsin a ra; lei le van tuahtu Bawipa ih hnen in. Amah cun a lo bahter lo ding. A lo humtu cu a itthat lo ding. Israel mi humtu cu a itthat dah lo; A sing khal a sing dah lo. Bawipa in a lo kilveng ding; Nangmah lo hum dingah na kiangah a um”. (Saam 121:1-5)

          Saam 121 hi Baibal thiam hrekkhat in “ralkap ih Saam” (the soldier’s Psalm) tiah an ko. Cun himi Saam hla hi ṭihnungza ral umnak hmun le ram ih a um laiah David ih phuahmi a si. Culaifangah Pathian lo rinsan ding dang zohman a nei lo laifang caan ah a siih ral an do awk laiah Pathian in a lu ah tuahmawhnak um lo dingah a kilveng ding tiah zumnak a nei, tiah an ti. Mi hrekkhat lala cun, himi Saam hla hi ral ram ih ṭihphannak um lai ah nganmi a si lo. Hmun dang ramhlapi a um laiah a fehnak hmunkipah Pathian in a umpitzia a thei. Curuangah a nganmi Saam hla hi “khualtlawngpa ih Saam” (the traveller’s Psalm) tiah kawh a si, an ti ve.

          A thupimi cu khuivek hmun ah kan um a si khalle ṭihnungza karlak ah a ummi kan siih cumi ṭihnungza harsatnak ihsin kanmah thu in kan luat ter thei lo. Curuangah Pathian ah ṭhum aw in Amah rinhnget ding a thupitzia Saam cangantu in a sim duhmi a si. Ziangkim tithei, sersiamtu a nung Pathian cu nitin kan nunnak ah catbang loin in kilkhawitu, lam in hruaitu a sizia kan theifiang theinak dingah le in tuahsakmi ziangkim parah lungkimte’n kan um theinak dingah thazang in pektu Saam hla duh umtak a si.

          Atu ah Saam 121:1-5 ih in zirhmi thu pawl hmangin thazang lak tlang dingah ka lo sawm duh a si.

KHRISTIAN NUN

Thuthoknak:

          Kan Baibal Ca Thianghlim sungah Khristian nun daan ding thu in zirhmi tampi a um. Caan tawite sungah famkimzet ih sim cawk theih dingmi a si lo. Sikhalsehla a cang thei tawkin a thupi deuh tiih ka ruahmi pawl tarlang ka tum ding. Khristian nun timi cu theih men ding a si lo ih nunpi rori dingmi a si. Baibal Ca Thianghlim cu mi hmuahhmuah hrangah Pathian ih pekmi laksawng tumbik a si. Cuih Baibal ih simmi thuhla tampi sungah nitin kan nun daan ding in zirhmi tampi in a um. Cumi thu pawl theih theinak dingah Pathian in fimthiamnak sunglawizet in pek.