THINSAUNAK IH HUHAM (The Power of Patient)

“Ziangtluk na buai rero khal hmanseh,

a tikcu caan kim tikah

amahte’n a cangsuak leh ding.

Tipi thuanthum tiṭhang (tide) khal

a ṭhang tikcu a thleng tikah

kham thei loin tidai a ṭhang ṭheu.”

     Kum tamnawn a rak rei zo.

     Ka rak no deuh lai, Pathian hna ka ṭuan pek ah New York khuapi ih ummi Biakinn pi pakhat ah Pastor ṭuan thei dingah ṭuanvo in pek.

     Pastor ṭuan pekte le ka si fawn, ka thinlung, ka ruahnak le ka thluak sungah ṭhansonak hrangah tuah duhmi tampi tuah thei dingin ka timtuah aw nasa. Pathian hnaṭuannak ah thleng a ṭul timi tampi khal ka hmu ruangah thleng thei ding ka rak tum rero. Asinain vansiat ah cuih Biakinn ih thu a neitheitu bik pahnih cu ṭhansonak uar lem lo, feh kelnak ihsin pial duh hrimhrim lotu, zinhlun zawh duh ringring pawl an si. Mi soisel hmangzet khal an si. Ṭhansonak hrangih thleng awknak hmuahhmuah a dotu tla an si. Amah kel-awh ringring duhtu an si. Ka tumtah vekih thleng-awnak ding ka tuahmi hmuahhmuah tlun khalah sual in hmu/hawl vivo.

     Bawipai’ ni nikhat ah tuini ih Thuthangṭha ka simmi cu ka diriam zet tiah keimah le keimah lungkim awzet in ka rak um. Culai fangah cuih mi soisel a hmangtu pahnih lakin mi pakhat cu ka hmai ah a rak thleng. “Hi biakinn ah Thuthangṭha sim hi minutes 25 hnak rei lo ding tiah daan a um. Sayapa, tuizing na thusim hi minutes pahnih na lan a si” tiah ṭongkam hraang zetin i rak ti.

     Mino ka si fawn, ka thin a heng zet. Asinain ka sup ṭenṭo ih innlam panin ka tlung. Inn ka thlen tikah ka thinhennak cu nasazet in a puakkuai dumdo. “Hi biakinn ih sungtel pawl hril hnik uh, keimah maw hi mi soisel hmangmi pahnih hi nan hril sawn ding. Nan duhmi hril sawn hnik uh”, tiah ka thinheng in ka au ciamco.

     Cuih sunah ka pa khal kan innah suncaw ei dingah in rak leng ve. Ka thinhengin ka au rero mi cu daite’n a rak ngai hnu ah hiti’n thu in sim;

     “Ka fapa, cu mi pawl thawn hmaiton in hi thu na rel pi duh asile a ngah ko. Asinain cutin na tuah asile ni nikhat ni ah na thin a har tengteng ding. Cuih mi pahnih khal na ral ngaingai an hung cang ding. Cule Biakinn khal ṭhenhnih ah a ṭhen dingih Pastor na ṭuannak khal tampi a lo hnaihnok ding”.

     Ka pa in a ṭong a cawl lawkih ka mithmai ṭhate’n i rak zoh.

     “Ka fapa, ka lo sim ding. Leitlun ah hlawhtlingzet ih tisuak theitu si dingah a ṭulmi hrekkhat a um. Cumi pawl famkimte’n kan neih lawngah kan hlawhtling thei ding. Kei  ka lo hmu daan ah cumi sungih thil pakhatte na sam lai hrih a si. Cumi cu “thinsau ngaithiamnak” hi a si. Hi thu hi mi tampi cun zianghman an siar ṭheu lo. Asinain himi thinsau ngaithiamnak in ṭhathnemnak tampi a suah ter. Atu ka fapa, himi cu na hman ah a ṭha ding. Na ṭul lai fang a si” tiah i ti.

     Cutikah kei in, “Cutin asile atu ziangso ka tuah ding?” ti ah ka rak sut.

     Ka pa in, “Hmaisabik na tuah dingmi cu himi thu parah caan tawkfang na pek a ṭul. Ṭhate’n na ruatfel hnu ah timtuahnak nei in hna na ṭuan ding. Himi upa pahnih pawl hi ziang an si, ziangvek dinhmun an si ti hi felte’n na zingzoi hmaisa ding. Ziangruangah hivek lungput an nei ti na theihsak a ṭul. Anmai’ dinhmun ah na lut dingih an hmuh daan kha na hmu thiam ve a ṭul. Cuihhnu ah midang parah duhdawt zaangfahnak na neih vekin an tlun khal ah va nei awla an theih thei dingin na tuah ding. Cutikah an lo zum deuhdeuh ding. An lo nel deuhdeuh ding. Cuticun nan kom aw thei dingih na ruahmi le na duh daan khal na relpi thei ding. Thinsaunak in huham tum zet a nei. Cuih huham cu hmang loin na um ding maw si?”, tiah i ti.

     Ka pai’ ruahnak i pek vekin ka thlun. Cuih ni lawng si loin tuini tiang ka thlun rero lai a si. Ziangruangah tile ka pai’ simmi pawl hi tuini tiang a dik tuk lawmmam ruangah a si. A palhnak zianghman a um lo tiah ka thei aw. Ziangvek harnak kan ton khalle thinsau zetin thu kan ruat ih hna kan ṭuan, kan tuah a si ahcun cuih harnak le thubuai tampi sung ihsin ziangtin kan tawlrel ding timi kan hmu ngah tengteng ding cu a fiang a si.

     Thinsau loin thintawinak ruangih riahsiat ninghanza thil tampi kan hmu, kan tong dah cio ko ding.

     Innsang thubuai ruangih ka hnen a ra dahtu Siibawi mino te nupa ih thu ka mang sal. Siibawi pa cu tumtahnak tumzet a nei. Sii lam thawn peh par mi zingzoinak lam (research tuah) ah a paih zet. Asinain a nupi cu zianghman paihmi a nei cuca lo. Atu rori hrangah ziang a ṭha ding timi lawng a ruat ṭheutu a si. A pasal in a fimthiamnak thawn paisa hawl loin ziang a bang leh ding ti fiang hnai lem lomi hnaṭuan sungah caan a cem heu ter thluh menmi kha a lungkimpi thei hrimhrim lo. Curuangah nitinte’n a phunzai ringring.

     Cutikah kei in thinsau zetin hngak hrih in a pasal ih zingzoi rero mi cu tuah ko seh, tiah ruahnak ka pek. Caan a hung rei deuhdeuh dingih cutite'n an um thei asile an innsang cu a hngetkhoh ko ding tiah ka ruat ruangah a si. Asinain a nupi cun ruahnak ke pekmi cu a ngai duh hrimhrim lo. Nupa ṭhen-aw ding lawnglawng a dil. Cuticun a netnak ah an ṭhen aw.

     Cuihnu kumthum tluk a rei tikah cuih Siibawi pa cu Acozah lamin siilam zingzoinak pakhat ah hotu dingah ṭuanvo an pek. Sumsaw le thilri tampi a nei ngah. A hlan ih a nupi ih ruahsanmi thilri sumsaw le a duhmi pawl cu kimte’n a co ngah thei thlang a si. Asinain a nupi cu thinsau in a hngak duh lo ruangah zianghman co ngah loin a rak umta a si.

1

     Minung pawl hi ziang ruangah kan thin a sau thei ṭheu lo a si pei?

     Thil thupizet pathum ruangah ti’n ka ruat (Nannih in teh ziangtin nan ruat cio ve ti cu nanmai’ ruah daan cio va si ko seh).

Pakhatnak ah “A cang thei nawn lo ding” tiah kan thin tha a nau tikah kan thazang a cem ṭheu. Ziangti'n hlawhtlinnak ka ngah thei ding tiah zuam ṭenṭo duh loin dung kan sip lohli ṭheu ruangah a si.

Pahnihnak ah “Zianghman a remcang thei lo tikah thin a tawi ṭheu”. Mi zovek khal va sisehla thintawi caan ih kan ṭhencatmi thu pawl le kan ruahmi pawl hi palhnak lam ah in fehpi vivo. Cuticun beidonnak a thleng ter sinsin.

Pathumnak ah “Thubuai kan neihmi parah luar tukin kan lehrul ṭheu”. Thinpit vansang in kan um tikah a ṭulnak hnakih luar sawnin kan rak tuah ṭheu. Malte thinphang dingmi kha luar tuk le nasazet in kan phang ṭheu.

     Thinsaunak kan neih thei lo dingih in siatsuahtu cuih kan ralpi pathum thu cu ka theifiang tuk. Nasazet in ka tuar dah ruangah a si. Cutin ka tuar tuk ruangah do theinak ding lamzin a phunphun in ka rak hawl. Cumi pawl lakah mipi hman theih ding tiin ka ruahmi hrekkhat ka sim tum ve hnik pei.

Pakhatnak:         

     Ka ti thei tawk nasazet in ka zuam rero cingin ruahsanmi vek a cangsuak loih beidonnak a thok thlang tikah mi thupi, mi ropi zet pawlih thu ka mitthlam in ka cuan ter ṭheu.

     Mi hnakih hleifuan mifim pawl hi midang hmuahhmuah hnakin an thinsau zetih thinlung hngetkhoh zet le tuar theinak a neizettu pawl an si timi ṭongfang hi ka ruat sal.

     Thilthar siamtu Thomas Edison cu thilthar pakhat siam ding vei thawngkhat tiang a zuam rero na’n a hlawhtling thei lo. Cuih thu cu a hnaṭuanpi pakhat in ziangruangah na hlawhtling thei lo tiah a rak sut tikah Edison in “Aw, a tu ahcun hlawhtling thei lo daan phun thawngkhat ka thei zo sisi?” tiah a rak sawn dah.

     Hivek mi ropi pawl hin atu rori an tuah rero mi a hlawhtling hrih lo khalle zianghman an siar lo, a poisa lohli lem lo. Ol te’n an beidong mai lo. A netnak ah ka hlawhtling leh tengteng ding tiah hmuitinmi lam pan in an feh vivo. Cuvek thinlung hi kan nun ah nei thei ve ding zuam a ṭul zet, tiah ka ruat.

Pahnihnak:

     Ka duh thusam vekin a kim lo ruangih ka lungkim lonak pawl tam vivo in ka thin a tawi tikah Winston Churchill ih ṭongfang ka hun mang sal lohli ṭheu. Leitlun ralpi veihnihnak laiah Britist ram uktu a ṭuan laiah thintawi thei zetmi a ralbawi pa pakhat kha Winston Churchill in, “Ralbawipa, na thinlung na neh lo, na thinlung in a lo uk tuk sokhaw”, tiah ralrinnak a pek dah. Cuih ralbawipa cu a thintawi tuk ṭheu ruangah a si.

     Thintawi reh theinak dingah kan hmanmi ṭongfang pawl khal hi a thupi zet. “Ṭongkam nem pawl tampi hril in aw suah in kan siar dingih, a sullam khal ṭhate’n kan ruat thei asile kan thinhennak a dai ter thei”, tiah Swiss mifim pakhat in a rak ti dah.

     Thlacamsak awk khal hi thinsaunak hrangah a ṭhathnem ter zetmi pakhat a si. Thinhennak timi hi “keimah timi mai’ zawnlawng ruatin mai’ duhnak a kim thei lo tikah a cang ṭheumi thinlung um daan a si”. Curuangah mai’ hrang lawng ruat loin midang hrang thlacamsak in kan um tikah kan thinlung a dai deuh ih kan thintawinak khal a hlo thei. Thlacamsak timi hi ol zetin kan tuah thei ciomi a si ko. Tahṭhimnak ah, hmunkhat ah thupoizet a um ruangah zamrang zetih mawṭawka (car) thawn kan feh rero. Cuih lamzin kan fehnak cu lamfiak zet a siih kian aw thei lo khop in kan hmai ah mawṭawka a siat ih kan lamzin ah dawnkhamtu a um ti hnik bang sehla. Cuih caan ah zianghman tiding thei lo le thinheng rero ih um hnakin midang khal an feh duhzet na’n an feh thei ve lo a si timi kha kan theihthiam a ṭul. Midang tampi khal keimah vekin zamrang an duh cio ko na’n a cang thei lo ruangah an um cuahco ve a si hi, timi hi theihsak kan ṭul. Cuticun fehsuak theinak dingah a cang thei tawkin ṭanpi ve sehla a si lo le an hrangah thinlung sungin thlacam sak rero sehla thinsau zirnak phunkhat a si.

Pathumnak:       

     Hmuntin kiltin in harsatnak in kulhvel tikah a si lo zawng tuah loin ṭhate le dingfelte’n a tuahsuak theitu pawlih nun hi cawn tlak an si.

     Florida ramṭhen Pensacola ih Navy camp ah raalṭha zetmi Tilam Raalbawi pakhat a rak um. Amah a upat zettu raalbawi pakhat in hiti’n a ti: “Hih Raalbawipa hi kahpat thiir (steel) thawn tuahmi a si. Ziangvek harnak a tong khal le a khur dah hrimhrim lo” tiin.

     Veikhat ah cuih raalbawi pa cu raal vanzam phurnak Long tumpi pakhat ah hotubik (captain) a rak ṭuan dah. Nikhat ni ah Longcolhnak hmun an pan rero laiah Zinan phurnak longpi pakhat cu an long hmaiah a kalh-awpi in a thleng dukdi. An pah/taih aw zik ngaingai thlang tikah a kuthnuai raalbawi pakhat a rak tlan ih a hnenah, “Captain, vanzam pawl retnak hmun meisa a kang a si,” tiah thinphang zetin thu a rak than.

     Vanzam phurnak longpi hrangah meisa kang timi hi ṭih a nung bikmi a si. Asinain a hmailam ih zinan phurnak longpi lam lawng a zoh ṭul tikah zianghman a ṭong man lo. “Vanzam retnak ah meisa a kang rero” tiah raalbawipate in a au sal lala. Captain pa cun a zoh man cuang lo. Asinain thindai zetin “Veikhatnak na sim ihsin ka thei zo. Va feh aw la cuih meisa cu va mit aw” tiah thu a pek.

     Neta lam ah cuih thu thawn peh aw in Raalbawi pa (Captain) in, “Culai ahcun cumi raalbawipate hnak hmanin kan thinlung sung a buai sawn nasa ko. Asinain keimah le keimah neh aw thei dingin ka zuam. Zinan phurnak longpi thawn pah-aw ngah lo dinghi a thupi deuh, hmaisa tuah ṭulmi a si. Ka thin kha cuih hmun lawngah ka ret tikah ka thindaite’n ka tuah theinak a si. Kum reipi a rei vivo, hmuhtonnak tampi ka nei vivo thlangih cuti vek thil harsa tampi ka ton tikah thinlung daite’n tuah a ṭul tihi ka theifiang sinsin a si” a ti.

     Himi vek dinhmun kan thlen caan tikah thinlung vaivuan ih um ding a si lo. A thupi tiih kan ruahmi kha hmaisa ah tawlrel tum in cuhnu ah a dang ṭulsammi cu tawlrel ding hi a thupi ngaingai. Thinlung sup aw thei in thindaite ih um thei dingin zuam a ṭul a si. Vaivuan ih kan um ahcun zianghman tawlrel ngah loin kan um lak pang ding phan a um sawn.

1

Tlangkawmnak

     Ziangvek thil a thleng tik khalah siseh thinlung ṭhukṭhunnak nei loding a ṭul. Cun olte’n dungsip mai loin thinsau zet le fimkhur zetin kan nun theinak dingah mah hnakin hmuhtonmi tampi a neizotu pawl hnen ihsin cawnding, zirding tampi kan nei. Cumi cu thu tampi ruatin thlun thei zuam a ṭul. Cutik ah kan hmuhtonmi a tam ve dingih rinsan a tlak ve mi kan si thei ding. Kan thin a sau thei vivo ding. Kan tlanlennak leilungpi ah ziangkim hi kanmai’ duhnak vekin a kim ṭheh thei lo ti hi fiangte’n theifel a ṭul. Ziang hmuahhmuah in anmah le tikcu caan vekin a feh rero ti theithiam mai sehla thintawi, thinhennak a reh thei ding.

     Ziangtluk manhmawh in kan um khalle nisuah caan hi amah kelin a suak thotho. Kan duhcaan ah kan suak ter thei lo. Ziang tinkim in anmah le tikcu caan keel vekin a cang vivo. Cucu Pathian ih remruat cia le tawlrel cia mi a si.

     Pathian thangṭhat hla kan sak ṭheumi pakhat cu, “Phunzai loin Hngak uh” (Khristian Hlabu 316) hi a si. Kan thinsau theinak dingah in forhtu hla ṭhazet pakhat a si. Zamrangzet ih kan duh ruangah kan hrangah hlawknak a si thluh lo. A caancaan ahcun siatsuahnak, tuahmawh pangnak khal a suahpi thei. Ka hnaṭuanpi pastor pakhat in Kalay lamzin parih motor cycle thawn cak zetih a mawngtu pawl a hmu tikah hiti’n a ti dah: “Cu lawmmam zamrang duh tete… mizan lam ihsin feh cia awm tak…” ti a si.

     Pastor ka ṭuan hlanah thintawi theizet ka si. Ṭihmi zianghman ka nei fawn lo. Ka rualpi pawl cun ka thintawizia in thei nasa. Asinain Pathian hnaṭuan ka si tikah vei tampi cu duh lo khalle thinsup ṭenṭo a ṭul. Ṭongkam khal sup nasa a ṭul. Ka thinlung sungih ummi vekin ka suah thluh ngam lo. Midang hrangah siatsuahnak a suahpi thei tiah thu tampi ka ruat. A rei hlanah ka ruali ṭhazet pakhat in, “Pathian a um taktak ih mi thinlung a rem thei taktak ti cu ka zum roi a si”, tiah ka nun daan zohin a rak sim. Keimah le keimah khal ka theih-aw lo sungah tampi ka rak thleng aw a rak si cu. Curuangah ziangtluk kan thintawi khalle sup ṭenṭo in kan um ahcun a rei tikah kan thintawi a hlo thluh lo hmanah sup awk theinak thazaang kan ngah thei a si.

     Ziang a si khalle thinsup theitu cu an thin a tawi lo. An thin a tawi khalle an sup thei ruangah thintawi an sinak a lang thei lo. Cuticun an thin a sau vivo thei. An thinlung sungah a thianghlim ih a fai. Curuangah midang hnakin an thin a dai thei. Cuihtlunah ol-te’n dung an sip dah lo, Thindai in thu an ruatih a si theiding zawn an hmu ngahmi parah dungsip loin hmai an nor sinsin thei. Cumi cu nehnak hrangah a thupi zetmi a muril, a tawhfung a si.

     A netnak ah Baibal Caang tampi sungin Saam le Thufim sungtapawl thawn ka thu ka tawp ter ding. Saam cangantu in, “Bawipa ih hmaiah daite’n um aw. Amah ih cangvaihnak cu thinsau in hngak aw” a ti (Saam 37:7a). Thufim ngantu khalin, “Thinsau mi cu mifim a si. Asinain na thin a tawi ahcun na aatnak kha na langter” a ti (Thuf. 14:29). Cuihtlunah, “Na fim asile na thinlung na uk thei ding. Mi ih sualnak ngaithiam cu thil sunglawi a si,” a ti (Thuf. 19:11).

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, DMin, PhD (Dev. Adm)

PCU, Manila, Philippines.

(Norman Vincent Peale ih “The Power of Patient” a remcang daan ih lehmi le ka hmuhtonmi pawl nganbetmi a si)

(Vankau Arsi  Magazine, Vol. 7, No. 2, October  2004)