FALA HIM HRINMI FA (VIRGIN BIRTH)

Baibal Caanghril:

“Fala him pakhat in fa a von dingih fapa a hring ding” (Matthai 1:23a).

CABU HRONGDANG PAWL

Minung hi a phunphun in kan um. A hrek cu zianghman tuah duh cuca loin tomen, ummen hi kan duh. A hrek cu ziangmaw te tal tuah ngah locun tiah tuah ṭenṭo duhtu khal kan um. A hrek cu eiin lam ah buaipi rero paih lem lo kan um. Asinain a hrek cu eikhop zo khal le ei thei rerotu, ei paih rerotu hrongdang deuh pawl kan um. Cuvek thotho in cabu siar thu khalah casiar paih cuca lo tampi kan um bangin a hrek cu cabu a hmu hnuhnu cun um thei loin siar le khawl a paih zettu cabu hrongdangzet khal kan um. A hrek cu casiar a paihzet khal kan um ih cabu tampi a khawlduh khal kan um. Casiartu hrekkhat sungah nikhat ah maltetal ca siar ta loin ni a liam siang lotu tampi kan um ih, a hrekkhat cu ca siar lo khal le ziang poisa lem lo tampi kan um ko ding. Ca ka siar lo ruangah ka ṭumsuk cuang loih ca ka siar ruangah ka ṭhangso cuang lo a titu khal kan um. A hrek cu cabu kan hmu asile ziangvek cabu khal siar ta fekfek duhtu kan um vekin ca siar lem lo khalle cabu duhzettu, khawl tengteng a duhtu tampi kan um thei thotho. Himi cahram sungah Cabu duhzet le a khawl duh zettu pawl cu “Cabu hrongdang pawl” tiah cangantu in hmin a bun hngai a si. Cumi pawlih cabu thawn pehpar in an hrongdang daan a phundang cio. Cubang minung pawl cu zovek pawl an si ti hi a tanglam bangin zoh tlang hnik uhsi.

          France miphun Boulard timi pa hi ‘Bibliomaniac’ timi ca duhzettu pawl lakah a telvemi pakhat a si. Ziangtluk in ca a duh kan ti le cabu a hmumi pohpoh a bur a tom in a lei. A leimi cabu pawl retnak ding hmun um lo khop tiang cabu a lei, a khawl. Caku pung thawn, dip thawn, mawtaw khat ko khal in a lei. Cabu retnak hmuahhmuah ah cabu a khat thluh ih tlunah a inn sungih hmunlawng a zate ah cabu lawnglawng in a khat thluh. Neta ahcun a innkhaan zate ah cabu thawn a khat. A khawlmi cabu zate hin uk 600,000 a kim ih inn 6 ah a ret tiah an sim ṭheu. Cutluk lawmmam in cabu duhzettu a si. A mak tuk lawmmam nan ti ve ko lo maw?

          Boulard vekin cabu duhzet le khawl paihzet pakhat cu Archdeacon Meadow timi pa a si. Meadow hi cabu a neihmi a tamtuk lawmmam ih a thar a leibet duh tikah a cabu neih cia pawl cu a zuar sal ṭheu. A man tam deuh pe theitu in lei a theih tiah thu a than. Cutin thu a than vekin mi tampi in a cabu an lei ciamco tikah a thin a nuam sal lo ih mipi karlak ah a thuptein a feh ve ṭheu ih midang hnak ih khung sawn in amai’ cabu pawl cu a lei sal lala ṭheu ti a si. Cutluk lawmmam ih cabu duh khal mangbangza pakhat a si ve.

          American mi Stephen Blumberg timi pa ih cabu duh daan cu a phundang zet ve. Anih hi cabu a duh tuk ruangah cabu fir dinhmun tiang a thleng. Hi pa hi America ram sung lawng si loin Canada ram tiang a feh ih calai buuk (Library) 368 sungih cabu man ṭha zetzet an timi uk 24,000 hrawng a fir ti a si. Cuih cabu man khung zet pawl cu a zuar lo, a inn sungah hmunkhatte’n a ret khawm. A netnak ah cabu a fir ruangih an kaih tikah a fir cia dahmi cabu zate cu a inn sung ihsin an tong thluh leh sal, ti a si.

          America ram ih a dang cabu duh zet pakhat lala cu Los Angeles khua ih umtu carek zung hnaṭuantu (postman) pakhat a si. Cu pa cu a thlahlawh ngahmi zate kha thil dang hrangah zianghman a hmang siang loih cabu lawnglawng a lei ringring. Cuticun kum tampi a rei tikah cun a innsung ah ke palnak ding hmun hman um lo ko in cabu lawnglawng in a khat. Cubu lakah rawl a ei, cabu lakah a it ih a thih tik khalah cabu lakah a thi. A thih tik hmanah a thih hnu zarh hnih thum a rei lawngah innhnen pawl in an thei, ti a si. Cutluk ih cabu duh khal hi mangbangza mimak pakhat a si ve.

          Cabu hrongdang pawl lakah hmin sia thawn a hminthangtu mi tampi an um. Cubang pawl cu ziangtin, ziang ruangah an hmin a sia kan ti asile midang hnenin cabu an sang tikah an pe duh sal nawn lo, ti a si. Cu bang pawl cun anmah le anmah ziaza a ṭha lo ti kha an hmu awk lo ih an hnen ih cabu a sanhtu pawl riangri kha mi-aa an si tiah an hmuhsuam betbet lai. France cangan thiam Anatole France timi pa in, “Ziangtik khalah cabu in san duh hlah uh. Ka pe kir sal dah nawn lo. Ka calai buk sungih a ummi cabu pawl khalin mi-aa pawlih in sanhmi cabu pawl lawnglawng an si,” a ti. Kan Laimi lak khalah cuvekin midang hnenih cabu sang in mi a pe kir sal duh lotu mitampi kan um ve thei.

          Amah vek a dang pakhat a um hrih. Cupa cu Holbrook Jackson timi pa a si. Hi pa simmi cu a mak lawlaw an ti. A innah a famkimzetmi cabu retnak bizu a phunphun a um. Cabu a phunphun a ret. Mikhual hrekkhat in a cabu pawl siar duh ah san dingin an sut tikah “Mi-aa pawl lawngin midang hnenah cabu an sanh ṭheu” a ti san men. A sim bet hrihmi cu a innsung ih cabu zate kha a khihhmuh ih “Himi cabu zate tla hi a hlan ahcun cubang mi-aa pawl ih ta an rak si dah,” tiah porh aw zet in a sim ṭheu. Cabu mi dang hnenah va sanh ding hi ṭih a va nung ve ti uh law. Sian lo ah le tirhfak an ti ding, sanh tikah le mi-aa ti tuar lala fawn si, a laklawh nasa ti uh law.

          English mifim Samuel Johnson (1709-1784) hi casiar zamrangzet (speed reader) pakhat a si. Ca veikhat a siar cun cafang pakhat tete, catluan pakhat tete in a siar lo. A duh lem lomi pawl a lanta vivo ih a duhnak zawn a thlen cun fel le famkimtak in a siar. Ca a siarmi ih a laimuril, a thawtnak zawnte lawng duhtawkin diriamzetin a siar ṭheu. Cutiih a casiar daan hi James Bosswell cun hitin a thuhla a ngan: “Samuel Johnson ih casiar daan hi a cabu sungih a laimuril, a thupitnak fangte lawng a hril ih a siar. Cutiin a siar ṭheh hlan hman ah a kiangah cabu dang pakhat siar dingmi a ret cia. Cutin a ret daan cu hitin a tahṭhim. ‘Uico pakhat in saruh pakhat a ei rero laifang ah a kut khat lam in a dang saruh pakhat a nen ringring vek a si’” tiin.

          France siangpahrang Napoleon khal hi casiar zamrangzet pakhat a siih cabu hrongdang zet pakhat a si ve. Cabu pakhat a siar asile nazi pakhat a kim hlan ah a ṭheh man zo. Cutin cabu pakhat a siar ṭheh tikah a dang cabu pawl pakhat hnu pakhat a siar bet vivo. A hleice in St. Helena tikulh ah kumkhua thawngtlak in a um laiah cabu tampi duhtawt in a siar zutzo mai. A hnenum pakhat in cabu bawrtom a ken sak ih a thiar sal lohli ṭheu. Cutin nitin caan a liam ter ṭheu. Tuah ding dang zianghman a nei lo ruangah cabu lawnglawng a siar ringring a si cu. Cu khal cu a ṭha thotho tiah ka ruat.

          Atu kan san lamah cuvek cabu hrongdangzet pakhat cu American cangantu hminthang Thomas Wolfe (1900-1938) a si. Kum note sung lawng a nung dam nain cabu a siar daan hi a mak lawlaw. Amai’ thuhla thawn peh par aw in Lorence Powell cun hitin a ngan: “Thomas Wolfe ih casiar daan hi  muthla ṭih ih tlan thawn a bang aw. Cabu pakhat hnu pakhat a siar. Bu zaza in a siar, bu thawngthawng in a siar. Sikhalsehla cabu duhtuk ruangah si loin casiar a paih tuk ruangah a si,” a ti.

          Casiartu u le nau, kannih Laimi (Chinmi) pawl teh hibangin cabu hrongdang pawl kan um ve maw? Vei tampi ah cabu nei lawng men hi a tawk lo ih cuih cabu kan neihmi hi siar tengteng a ṭul. Kan siarmi khal ṭhathnem ko in hman thiam a ṭul. Kanmah pumpak ṭhansonak hrangah siseh, theihkauhnak hrangah siseh, kan peng le kan miphun tundinnak tiang hrangah taimak suah ding tampi kan neih hrih a si cu. Ziangtin na ruat ve?

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, DMin., PhD (Dev. Adm)

PCU, Manila, Philippines.

(Vankau Arsi, August-2011)

PHILIPPINES RAM LE TLAWNGKAINAK LAM THEIHṬHA MALLAI

Philippines ram ih tlawngkainak lam thuhla thawn pehpar aw in cahram ngan ding hi thil ol a si lo. An ram ka thlennak a rei tuk hrih fawn lo. An sinak le dinhmun ziangkim khal ka thei famkim ngah thluh hrih fawn lo. Curuangah duhthusam vekin famkimzet in ka ngan ngah thei lo men ding. Ka tlinban fawn lo ding. Sikhalsehla a cang theitawk in ka hmuhtonmi le ka suhhlam ban tawk sungin ka tarlang tum ve hnik ding. A famkim lomi le a dik lomi a um ahcun cangantu ih famkim lonak le a theih famkim ngah lo ruangah a si, tiah rak theihthiamsak hram uh.

MANNA: “ZIANGSO A SI?”

Baibal Caanghril:

“Theihnak hna nan neih asile Thlarau in Kawhhran hnenih a simmi hi ngai uh. Nehtu pawl cu thuhmi manna saang ṭhenkhat ka pe ding. Cuih tlunah lungraang pakhat fingfing in ka pe ding ih cuih lungraang parah cun a cotu lawngih theihmi an hminthar ngan in a um fingfing ding”  (Thup. 2:17).

Baibal Siarbet: Suahlannak 16:14-31; Mipum Siarnak 11:7-9

PATHIAN IH RUAHNAK

Baibal Caanghril:

          “Bawipa in ‘Ka ruahnak cu nan ruahnak bangtuk a si lo. Ka lamzin le nanlamzin cu an dang aw a si. Van tla khi leitlung hnakih a saang bangtuk in, ka ruahnak le ka lamzin cu nan ruahnak le nan lamzin hnakin a saang sawn a si’” (Isaiah 55:8-9).

Baibal Siarbet: Seemtirnak 41; 45:5-8; Tirh. 16:5-10.

ZOHṬHIMTLAK TIMI CU…

Baibal Caanghril:

“Ziang hmuahhmuah ah nangmah rori zohṭhim tlak in um aw. Rintlak mifel si awla thu na zirh tikah thungaithlak in zirh aw” (Titas 2:7).

Baibal siarbet: 1 Timote 4:12-16.

HARSATNAK KAN TONG ṬHEUMI HI...

Baibal Caanghril:

          “Harsatnak cu nan pa ih pekmi nunsimnak a si tiin tuar hram uh; ziangahtile harsatnak nan tonmi hin Pathian in a faate ah a lo ruat a sit i a langter. A pa ih nun a sim lomi fa a um dah keel maw? A faate pawl a hrem ih nannih bul a lo hrem lo ahcun faate ngaingai nan si lo, fasawn nan si ti a sawh ding” (Hebru 12:7-8).

Baibal siarbet: Hebru 12:1-11.

IN KILVENGTU VANCUNG MI

Ka sentet laiah ka nu in kan unau hnih hrangah Baibal sungih thuanthu mawi pawl zaan kan ih zawngah in siarsak ṭheu. Ahleice in vancung mi (angel) thuanthu mawi pawl in siarsak ṭheuih ngai nuam k arak ti zet dah. Curuangah vancung mi a um taktak a si tiah ka nauhak lai ahcun ka rak zum dah.

    Asinain kumhra tlun lam (teen age) ka kimih thuruah theinak ka rak nei thei ve tikah cun vancung mi a um taktak timi parah zum lo deuhnak le lunghrinnak (doubt) ka rak nei. Ziangahtile ka nunsung ah ka nu’i sim ṭheumi vancung mi hi ka rak hmu dah lo. Curuangah vancung mi timi hi mi pawlih an ruahnak sim le nganmi men a si ko ding, ti’n ka ruat men. Thupi lo tukah ka ret men.

ZUMTU LE HARSAT TUARNAK

Baibal Caanghril:

          “Curuangah nan lungawi uh! Harsatnak a phunphun nan tonmi ruangah caan tawite sung riahsia in um hman uhla lungawi in um thotho uh! Ziangahtile hi harsatnak nan tuarmi cu nan zumnak a ngai maw ngai lo ti theihnak dingah a si” (1 Piter 1:6-7).

Thuhmaihruai:

          Falam pengah Khristian hmaisabik cu Rev. Thang Tsin a si, tiah Lairam missionary (Robert Johnson) pawlih ngankhummi cabu sungah a um. Pa Cong Khaam hi Rev. Thang Tsin ih thlaici tuh ngahmi thlairah hmaisabik a si. Rev. Thang Tsin hi kan hmu dah lo. Pa Cong Khaam khal kan hmu dah lo. Asinain an thuhla pawl hi hlanlai zumtu hmaisa pawlih an ngankhummi pawl zohin tawkfang kan thei thei. An thuhla a theifiangtu pawl hnen khalin kan theingahmi tampi a um. An thuhla pawl kan theingahmi pawl hin tuisun nonawn kannih pawl hrangah cawn dingmi thu tampi a um. Pathian an zumnak ruangah harsatnak an tuarzia, hnon an tuarzia pawlhi zohṭhim tlak ngaingai an si.

JESUH KHRIH LE RIANTU SINAK

Baibal Caanghril:

“Mi Fapa hi renmi si dingah a ra lo, mi riantu si dingah  le mi tampi tlen dingah a nunnak pe dingin a ra a si” (Matthai 20:28)

1. Thuthoknak: Jesuh Khrih ih lamzin

     Veikhat laiah Yale University ah Professor Charles R. Brown in a tlawngta pawl hnenah hitin thu a sim rero: “Kei hi University tumpi pakhat ihsin tlawng ṭhehmi ka si. Cuih University hi ziangtluk a tum kan ti le atu nan kainak Yale University hnakin a tum sawn. Columbia University hnak khal in a tum sawn. Ziangtluk a tum ti le USA ram sungih a ummi University pawl komkhawm thluhh hman sehla cuih University cu an tluk hrimhrim cuang lo ding,” a ti.