PATHIAN THLUASUAH CO TIMI...

Baibal Sirhsan: Seemtirnak 32:26-29.

         

Seemtirnak 32:26-29 sungah Jakob le vancungmi an buan awknak thuhla kan hmu. Himi thu kan siar tikah Jakob cu a netnak ah thluasuah a co, ti’n kan hmu thei. A hmin khal hi Jakob si nawn loin “Israel” timi hminthar a ngah. Israel timi Hebru ṭong in “Pathian thawn an buan aw” ti thawn a aw suah a bang aw. Himi thuanthu kan siar tikah kum 97 a simi Jakob hi ziangtluk a cak hrih timi kan hmu thei. Anih hi leknak lam ah taima mi a si maw, a si lo ti cu a fiang lo. Asinain vancungmi thawn zaanvar an buan aw. Ziangahtile pipu san ih Pathian thukamcia kimnak a si. Jakob in ziangti’n ro a co timi mallai zohhnik sehla:

MINUNG LE AALU

Robert H. Schuller timi canganthiam hminthangzet in, “Minung hi Aalu (potato) thawn an bang aw” tiah a ti. Cuti ngelcel ih tahṭhimnak a pekmi hi khuimi zawn teu ah a si pei? Ziangvek thuhla ruangah minung le aalu hi a tahṭhim a si pei? Ziangmi dinhmun sinak zawnah minung le aalu hi an bang aw a si pei? ti pawl ruahding tampi a um.

THEIH ṬULMI ZATE PHUNHREK IHSIN KA ZIR THLUH ZO

Leitlun ka nun sungah ziangtin tlangleng ding, ziang ka tuah ding, ziangtin ka cangvai ding timi pawl thawn peh awin ka theih ṭulmi hmuahhmuah cu ka phunhrek lai ihsin ka zir thluh zomi an si. Kan zir thluh cio zomi a si ko.

Fimnak le thiamnak, khawruah theinak timi pawl hi phunsang tlawng timi tlangsang par ah lawng ummi a si lo, khuahlan tualleng tlawng kan kailai ihsin a rak um rero zomi a si sawn. Tualleng tlawng, phunhrek hrawng ka kai thok ihsin leitlun nunsungih thlun ṭul dingmi le theih ṭulmi pawl ka zir ngahmi an tam ngaingai. Cu pawlcu mallai tarlang hnik sehla:

1.  Ziang tinkim ah midang thawn hlawm-awtlang thiam ding,

2.  Midang parah a dik lomi tuah lo ding,

3.  Thawi (vuak) aw lo ding,

4.  Thil pakhat ka tham asile ka laknak hmun ah ret kir sal ding,

5.  Hnawmbal ter pang le thianfai sal ding,

6.  Mai’ thilri lo cu lak lo ding,

7.  Mah ruangah midang an tuahmawh pang ahcun ngaidam dil sal ding,

8.  Rawl ei hlanah kut kholhfai ding,

9.  Ek-in ihsin lenglam suah hlanah tidai toih ta ding,

10.         Rawl ei tikah a sa, a hlummi ei tikah a thaw cuang,

11.         Ca maltete in siar ding (tampi siar hrih lo ding),

12.         Thluak in maltete lawng ruat hrih ding (thu tampi ruat thei hrih lo),

13.         Zuk suai ding, hlasak ding, laam ding, lek ding, hnaquan ding, cumi pawl cu maltete in nitin tuah vivo ding,

14.         Cuṭheh ah sun ah caan malte sung itthat ding,

15.         A leng suak tikah mawṭaw fehvak zoh in lamzin tan ding,

16.         Leitlun thilmak a phunphun zoh thiamin hliakhlai thiam ding, tivek pawl phun tampi in a um (A dang betding tampi khal a um hrih ko ding)

Ṭhate’n kan ruat a si ahcun thil ziangkim hi kan nauhakte lai ihsin tlawng ah simaw, biakinn lam ah simaw thu le hla tamsawn cu kan zir zo ti sehla kan palh lo ding. Asinain cuih kan zir zomi thu pawl hi kan ruat dah lem lo khal a si men thei. Kan ṭhanglian vivo, fimthiamnak khal kan zir sang vivo nan kan nauhak lai ih kan zirmi pawl cinken ṭha, cinken tlakmi tampi a ummi cu ruatkir salin cinken le thlun ding tampi a um. Leitlun kan nunsung caantawite ah kan ram, kan miphun, kan khua, kan innsang hrangah ṭhatnak tuah cio ding cu kan duh ciomi a si ko ding. Cumi pawl hrangah tualleng tlawng, phunhrek hrawng kan kai hrawng  ihsin kan zir thluh zomi cu an si. Kan hngilh zo ahcun thukhat. Ziang ti-awk ṭha.

Vei tampi cu fimthiamnak sang sinsin kan zir, kan kum a tam sinsin tikah thilthar le sanman thilri pawl lawng hi kan hrangah a ṭha a si hmang tiah kan ruat ṭheu. Asinain hiti ih ṭhatnak ding pawl hi a zate si lo hmanah a tam sawn cu zirnak hmaisabik kan neih lai ihsin kan zir thluh zomi cu an si. Atu kan zir rero mi pawl hi kan nunnak ah ziangvekin in ṭhathnempi? Ka miphun, ka khua le ram, ka innsang hrangah teh ṭhanak a suahpi maw? Ka dinhmun hi ziangvek teu ah ka um tivek pawl hi mah le mah cekfel aw in zohkir thiamsal kan ṭul ringring tiah ka ruat. Grik mifim Plato cun, “Know thyself” tiah mah le mah theih awk hi a thupizet tiah a sim. Kan nun sungih kan theih ṭulmi tampi cu phunhrek lai ihsin kan zir thluh zo kan ti si khawh, cumi cu phunsang, zirsang kan neihmi parah kan bet vivo thei maw tihi ruahṭhat kan ṭul sawn ding a bang. Cumi kan hmusuak theiih kan nunpi thei ahcun nunman nei minung kan si ding ticu a fiang ko ding. Ziangtin nan ruat ve cio????

- CJ Hrang Hmung

(Lailun Thuthang, June. 2009; Kum 2, Vei 5;

Lailun Mekazin, A vei (5) nak, 2009)

BAWIPAI’ BOMNAK

Baibal Canghril:

“Tlangpar khi ka hei cuan; Khui-inso bomnak ka hnenah a rat ding? Keimah bomnak cu Bawipa ih hnen ihsin a ra; lei le van tuahtu Bawipa ih hnen in. Amah cun a lo bahter lo ding. A lo humtu cu a itthat lo ding. Israel mi humtu cu a itthat dah lo; A sing khal a sing dah lo. Bawipa in a lo kilveng ding; Nangmah lo hum dingah na kiangah a um”. (Saam 121:1-5)

          Saam 121 hi Baibal thiam hrekkhat in “ralkap ih Saam” (the soldier’s Psalm) tiah an ko. Cun himi Saam hla hi ṭihnungza ral umnak hmun le ram ih a um laiah David ih phuahmi a si. Culaifangah Pathian lo rinsan ding dang zohman a nei lo laifang caan ah a siih ral an do awk laiah Pathian in a lu ah tuahmawhnak um lo dingah a kilveng ding tiah zumnak a nei, tiah an ti. Mi hrekkhat lala cun, himi Saam hla hi ral ram ih ṭihphannak um lai ah nganmi a si lo. Hmun dang ramhlapi a um laiah a fehnak hmunkipah Pathian in a umpitzia a thei. Curuangah a nganmi Saam hla hi “khualtlawngpa ih Saam” (the traveller’s Psalm) tiah kawh a si, an ti ve.

          A thupimi cu khuivek hmun ah kan um a si khalle ṭihnungza karlak ah a ummi kan siih cumi ṭihnungza harsatnak ihsin kanmah thu in kan luat ter thei lo. Curuangah Pathian ah ṭhum aw in Amah rinhnget ding a thupitzia Saam cangantu in a sim duhmi a si. Ziangkim tithei, sersiamtu a nung Pathian cu nitin kan nunnak ah catbang loin in kilkhawitu, lam in hruaitu a sizia kan theifiang theinak dingah le in tuahsakmi ziangkim parah lungkimte’n kan um theinak dingah thazang in pektu Saam hla duh umtak a si.

          Atu ah Saam 121:1-5 ih in zirhmi thu pawl hmangin thazang lak tlang dingah ka lo sawm duh a si.

KHRISTIAN NUN

Thuthoknak:

          Kan Baibal Ca Thianghlim sungah Khristian nun daan ding thu in zirhmi tampi a um. Caan tawite sungah famkimzet ih sim cawk theih dingmi a si lo. Sikhalsehla a cang thei tawkin a thupi deuh tiih ka ruahmi pawl tarlang ka tum ding. Khristian nun timi cu theih men ding a si lo ih nunpi rori dingmi a si. Baibal Ca Thianghlim cu mi hmuahhmuah hrangah Pathian ih pekmi laksawng tumbik a si. Cuih Baibal ih simmi thuhla tampi sungah nitin kan nun daan ding in zirhmi tampi in a um. Cumi thu pawl theih theinak dingah Pathian in fimthiamnak sunglawizet in pek. 

SAMARIA MIṬHA (NA INNHNEN ZO A SI?)

Baibal Caanghril:

Jesuh in, “Suamhmang ih an kaih mipa ih innhnen cu himi pathum lakah hin zo hi so a si, tiah na ruat?” tiah a sut. Daan zirhtu saya in, “Amah a zaangfahtu pa hi a si,” tiah a let. Jesuh in, “Feh awla cubangtuk in va tuah ve aw,” tiah a ti (Luka 10:36-37).

(Siarbet dingmi: Luke 10:25-37)

"PURIM PUAI" LE BAWINU "ESTHER"

Judah miphun pawl hi puai a phunphun tuahin nuamceen ṭheumi miphun an si. Puai tampi an neiih an nom daan a dang cio. Hih puai pawl lakah Purim puai (the feast of Purim) hi nuam an ti bik ṭheu. Judah nithla siar daan ah Adar (February thlahrek le March thlahrek a ceem) ah an tuah ṭheumi puai a si. Himi puai hi hlanlai kum 2600 hrawngah Persia ram a cakzet laiah a ram uknak sungih a ummi Judah miphun hloral ding ko ih khua a khangtu Haman ih thuruahmi pawl a siatral tertu Judah nunau nu Esther sunloihnak puai a si. Himi puaipi caan ah zohman zu duhtawkin in a theih lo. A hleice in an neihmi pawl kha mifarah harsa pawl hrangah an tawlrel, an pe ṭheu. Puaipi caan sungah nikhat sung rawl-ulhnak an nei. Nihnih hrawng cu ei le in a phunphun thawn nomnak puaipi an tuah. Himi puai an tuah hi atu ah kum thawnghnih lenglo a rei zo na’n tuisun tiang a hngetkhoh hi mangbangza pakhat a si ve. Cuih tlunah hi puai a hramthoknak hi Esther timi nunau nu te ruangah a si timi thu kan theih ahcun mangbangza sinsin a si ko ding (Pathian ih khawkhan lairelnak hi minungih theihban lo mangbangza ngaingai a si).

BAWIPA IN A TUL A SI

Baibal Canghril:

“Mi in ziangah so nan hruai, an lo tile, ‘Bawipa in a ṭul a si,’ va ti uh. Cuticun hmakhatte ah an lo thlah ko ding,” tiah a ti. (Matthai 21:3).

          Kan biakmi Pathian hi kumkhua nung Pathian a si. Ziangzongza tuahtu le sersiamtu huham nei Pathian khal a si. Leilung le a sungsuak thil hmuahhmuah nei thluhtu khal a si. Curuangah a hrangah zianghman sammi a nei lo kan ti ahcun kan palh lo ding. Asinain himi Baibal caang kan siar tikah Bawipa in ṭulmi a nei, ti kan hmu thei. Hinah ahhin Bawi Jesuh cu minung sinak ih um a si vekin ṭulsammi a nei ve. Cuih a ṭulsammi cu minung ih hmanmi pawl a si ve. Himi Baibal sung kan zoh tikah khual a tlawnnak hrangah a bang deuh ih Laak parih to a duh ruangah tiin ruah a theih. Sikhalsehla hiti’n thil a cangmi hi ṭhate’n kan zoh tikah Thukam Hlun sanih sim ciami famkimnak a si. Zekhariah 9:9 sung kan zoh tikah, “Nan lungawi uh, Zion mi pawl, nan lungawi uh! Lungawi in au ciamco uh. Jerusalem mi pawl! Zoh uh, nan siangpahrang a ra lai! Nehtu a siih nehnak thawn a ra; Asinain lungnemmi a siih laak parin a ra; Laak note, laakpi ih faate to in a ra a si” tiah a nganmi kan hmu thei.

          Bawipa in a ṭulmi kimtertu dingah minung le a sersiammi pawl a hmang. Pathian ih ṭulmi kan si hi a sunglawizetmi a si. A ṭulmi kan si lo pang ding hi phan a um leh lam. Pathian ih a ṭulmi, a hman duhmi pawl cu ziangvek pawl an si ti hi kan zoh tlang hnik ding.

MINUNG TIMI HI...

Baibal Canghril:

Cun Pathian in, “Milai tuah thlang uhsi; kanmah ih hmuihmel kengin kanmah bangin kan tuah pei. Ti sung um nga le vanih a zammi vate tlunah siseh, innzuat sumhnam le hramlak ramsa a tum a seen parah siseh, bokvak ih a caang theimi tlun khalah siseh, thu an nei pei,” tiah a ti (Seemtirnak 1:26).

A KEKKUAIMI THINLUNG

Baibal Caanghril: Saam 51:16-17

“Thawinak pekmi cu na duhmi a si lo. Na duh sisehla ka lo pe zo ding. Mei-ur thawinak khal na lungawi mi a si lo. Maw Pathian, ka lo pekmi thawinak cu a kekkuaimi thinlung a si. A kekkuaimi le sualsir thinlung cu na hnong lo ding.”

Baibal siar bet ding: Luka 15:12-32.