DUHDAWTTU "PA"

(Luka 15: 11 - 32)

 

          Thuthangṭha Luka 15:11-32 sung ih  Jesuh zirhmi  tahṭhimnak hi “Fapa tlan hlo” thu tiah kan thei tam ṭheu ih a dikzetmi khal a si. Sikhalsehla hi thu hi ṭhatein kan siar asile “Fapa tlan hlo pa” ih thuhla hnakin “Duhdawttu Pa” ih thuanthu a si tihi kan fiang deuh cio ding ka zum. Jesuh ih tahṭhimmi pawl lakah Paisa hlo le Tuu hlo cu a neitu pawl in an hawl. An hawl tik khalah an hmu lai hlan lo an hawl vivo. Asinain fapa tlanhlo cu a pa hnen ihsin a tlaksuak tikah a pa in a hawl tariai lo. Cuih fapa tlan hlo cun amai’ thlennak hmun kip ah a duhtawk in a nung, a cangvai ih a nuamceen aw. Cuihsin hman ding paisa zianghman a neih nawn lo tikah amah le amah a dinhmun a zoh aw. Vok rawl petu dinhmun tiang a thlen ngah cun a pa’i inn ih hnenum pawl ih dinhmun a mang ruangro sal. A pa ih fapa dingah a tlak nawn lo hmanah a hnenum pawl ih dinhmun hman hi atu vok rawl pek dinhmun hnak cun a let tampi in an nuam ti a vun mang sal. Curuangah fapa dinhmun ah um thei nawn lo hman sehla hnenum pakhat dinhmun tal va um thei sal dingah a pa ih hnenah a tlungkir sal a si. Cutikah amai’ ruahnak vek si sawn loin a pa ih duhdawtnak tumzet in sualsir le sual phuang ih a kirsaal mi fapa tlanhlo kha a ngaidam. A sualnak hmuahhmuah a hniglh sak thluh ih  fapa dinhmun ah amah kelte’n a coter saal a si. Himi thu hi kan siar tikah a makzetmi  Pathian ih duhdawtnak thukzia kan hmu thei a si.

HLO

(Luka 15; Galati 6:1-5)

“Hlo” timi hi kan theih ciomi ṭongfang a si. A olzawng in kan sim asile “hlo” timi cu “a umnak ding hmun ah a um lo ih, a um lonak ding hmun ah um kha a si,” tiah kan sim thei. Minung pawl kan umnak ding hmunah kan um lo, kan um lonak ding hmun ih kan um ruangah Pathian hmai ah kan hlo a si cu! Ziangruangah cutin kan hlo, ti hi kan zoh sal tikah minung kan siih lei lam lawnglawng zohin kan feh ruangah a si. Thuṭhimnak pakhatte ka tarlang ta ding. Veikhat laiah mi pakhat a caw hlo a hawl. Lamzin ah mi pakhat thawn an tong aw. Cumi pa in “Ziangmi na hawl rero?” tiah a sut tikah, “ka caw a hlo ih ka hawl” tiah a sawn. “Ziangruangah na caw a hlo thei?” tiin a sut bet tikah, “Caw timi cu hrampi lawng zohin a feh vivo ruangah a hlo si ko ding,” tiah a sawn. Minung khal cuvek kan si. Lei tisa duhnak dungah kan thlun vivo tikah Pathian hmai ihsin kan hlo. Kan umnak ding hmun ih kan um lo tikah kan hlo kha a si ko. Cuih a hlomi minung pawl hawl dingah vancung sunlawinak hmuahhmuah tanta in Jesuh cu minung pianzia lakin hi leitlun ah a rung ṭum. A hlomi pawl hawl dingah a ra a si.

Baibal sungah hlo daan a phunphun ih nganmi kan hmu thei. Luka 15 sung kan siar tikah hlo phun 3 thuhla kan hmu thei. Asile minung pawl ziangtin kan hlo thei timi thuhla mallai in ka tarlang hnik ding.

CHRISTMAS ZIANGTI'N KAN HMANG?

Pathian zaangfah lamhruainak in Runtu Jesuh Khrih suahcam Christmas kan thlengsal lala thlang. Kumtin tein Christmas caan ah rundamtu Bawi Khrih cu hmuak in lungawizet in caan kan hmang cio ṭheu. Mi tampi cun keimah misual in rundam dingah Pathian cu tisa nei minung ah a rungcang ih keimah misual hawl dingah le tlen dingah a ra tiin sunglawizet in caan kan hmang. A remcang daandaan zoh in ei-in thawn suahni lawmnak a phunphun in kan hmang. Mi hrekkhat cun zu le sa thawn nomnak men in caan kan hmang. Mi hrekcun December 25 ni hi Christmas ni taktak a si lo tiin thupi ah a rel lomi khal tampi kan um. A ni ah buaipi rero tu tampi an um. Cu khal cu mah le pom daan cio in a si ih mawhthluk theih a si cuang lo. Asinain a tlangpi thu in zumtu tamsawn cun kan thupitter. Kan caan hman daan belte cu a bang aw cio lo men ding.

RAALPI SUNGIH CHRISTMAS

      A caan cu 1914 kum raalpi veikhatnak ah a si. Britist raalkap pawl le German raalkap pawl an do aw rero hnu thla malte sunglawng a rei hrih. France ram sungah Britist raalkap le German raalkap pawl khatlam le khatlam leikhur an lai ih pukpi tank thawn an do aw rero laifang caan a si.

        Leikhur pawl sung ahcun zinghnam khal an tam zet. Ciarbek khal a khat. Raalkap bur pahnih karlak ah thingkung khal mal lai cu a kho. Leikhur sung khalah pukpi tank ih a kah ngahmi lei kuar khal tampi a um. Thil cangvai an hmu vete’n an kap aw cingcing. Raalkap bur pahnih cu an naih aw ngaingai.

         Jesuh Khrih suah ni Chrismas a nai deuhdeuh. Khristmas ni thlenhlan nikhat duh ahcun raal an do-awknak hi mallai cu a dai ṭhepṭhep.

A HMAISABIK CHRISTMAS

(Mat. 1:22-23; Luk. 2:8-14)

          Tikcu le caan a hung herliam vivo. Ṭhaal caan sa hemhem kan lan hnu fuur caan ah ruahpi napi in a sur ih ruahti in toihmi thawn kan ciar hiamhiam. Cuihsin thlatang khuasik caan cu kan vun thleng. Pathian zaangfah lamhruainak in Runtu Jesuh Khrih suahcam Christmas kan thlengsal lala thlang. Kumtin tein Christmas caan ah rundamtu Bawi Khrih cu hmuak in lungawizet in caan kan hmang ṭheu. Unau sungkhat hrekkhat ih mual in liamsan mi khal a um. Harsatnak tampi kan ton caan khal a um. Asinain himi Christmas caan ah Mi tampi cun keimah misual in rundam dingah Pathian cu minung ah a rungcang ih keimah in hawl dingah a ra a si, tiin sunglawizet in caan kan hmang thei sal. Khuadang hmundang ih a umtu pawl khal sungkim thei dingin mah le innsang cio ah an tlungsal cio. A remcang daan zoh in ei-in a phunphun thawn suahni lomnak kan hmang. Nuam kan ti cio. Kan lungawi cio. Kan Bawipa Jesuh Khrih a sunglawi hleice ee!

JESUH KHRIH SUAHNAK THUTHANG (The News of the birth of Jesus Christ)

(Matthai 1:21; Isaiah 7:14)

          Sersiamtu Pathian le a sersiammi leilung minung pawlih sualnak ruangah an karlak ih pehzomnak a catih ṭhen awknak a suak. Cuticun Pathian le minung karlak ah pehzomnak a um thei nawn lo. Curuangah Pathian in pehzomnak a um sal dingin a phunphun in khawkhannak a tuah. Pathian le minung karlak ih a cat zomi pehzomawknak nei sal thei dingin kum tampi sung hna a ṭuan. Pehzom awk thei dingah a phunphun in hna a ṭuan. A duhdawtmi minung pawl kumkhua hloral ding in siang hrimhrim lo ti a fiang. 

KAN RUAHSANMI CU PATHIAN LAWNGAH A SI

Baibal sirhsan:-

“Ziangah so hitluk lawmmam in ka riah a siat? Ziangah so hitluk lawmmam in ka thinlung a bang? Asinain ka ruahsanmi cu Pathian lawng a si. Amah cu ka thangṭhat sal ding. I Runtu le ka Pathian cu!” (Saam 42:5, 11).

         

          BC 541 kum laiah Babilon ram ih siangpahrang cu Nabonidat (Nabonidus) a si. Nabonidat siangpahrang san laiah Israel miphun pawl hi Babilon kut hnuai ah ral kaih an tuar laifang a si. Jerusalem biakinnpi khal siatsuahnak a tuar ih khua kulhnak khal siatbal thluh in harsatnak phunkim an tuar lai caan a si. Hih caan laifang ah Babilon ram khal saklam Persia ram ih Sairas siangpahrang thazaang a cak thok ve ruangah ram hnih ral do awk ding thu a suak phahphah. Cutikah Babilon ralkaih a tuarmi Israel mi pawl cu an thin a phang ngaingai. Pursum leilawn hrangah zianghman an ṭuan thei fawn lo, thubuai tampi a suak ih ral a phunphun a um ruangah humhimnak zianghman a um lo.

JESUH KHRIH IH THINLUNG PUT

(Filipi 2:1-11)

Kan Bawipa Jesuh Khrih in “Thilrit a phurmi le zonzaih a tuartu pawl, ka hnenah ra uh, colhdamnak ka lo pe ding. Ka kawn hi phurhnik uh. Kei cu nunnem le tangdornak thinlung neimi ka si. Ka hnen ihsin zir uhla colhdamnak nan ngah ding. Ziangahtile keiih kawn phurh cu a nuam ih ka thil khal a zaang a si.” a ti (Mat. 11:30).

Himi Baibal ca kan zoh tikah Bawipai’ kawn cu phurh a nuam ih zaang khal a zaang, tiah kan hmu thei. Cutiih a si theinak ding ahcun minung ruahnak, khawkhannak le kan thazaang in a tlin thei lo ding. Curuangah cuih kawn kan phur theinak dingah Jesuh hnenah kan zir hmaisa a ṭul. Kan ṭhum aw hmaisa a ṭul. Kawn phur daan timi tawhfung kan thei tik lawngah phurh a nuam dingih kan phurh khal a zaang ding a si. Cumi tawhfung thawn a ram le a felnak cu kan nunnak ah kan dinsuah thei ding ti cu a fiangzetmi a si. 

NETABIK THUCAH PATHUM

Alexander (Alexander the Great) ralbawi (siangpahrang) cu ram tampi a do neh vivo hnu ah a innlam panin a tlungkir sal. Cutin a tlun phah lamzin ah besiazet natnak a ngah. Cuih natnak a tuar cun ka nung thei nawn lo ding tiah a thei aw. Cutikah ram a nehmi pawl, a neihmi thilri le hriamnak pawl lennak pawl hi a lakmen an si tiah a theifiang aw vivo. A netnak ah a nu ih mihhmaite zohin cibai buk duhzetnak thinlung a nei. Sikhalsehla a tuarmi a natnak in inn a thleng thei nawn lo ding ti a theifiang aw fawn. A cakzetmi, ral ṭhazetmi siangpahrang pa cu a mithmai thiisen um cuca loin a thaw cem ding caan hngak rero in a um.

LAI NUNPHUNG LE LAI KUMTHAR PUAI

(Chin Culture and Chin New Year)

          Chin Christian Community of Philippines (CCC_P) ih tawlrelmi 2012 kum “Lai Kumthar puai” ah thuhla ngan thei dingah duhsaknak tumpi thawn ṭuanvo in peknak parah ka lungawi ngaingai. Lai Nunphung le Lai Kumthar Puai thu hi Laimi pawlin kan theih ṭulzetmi pakhat a si tiah ka ruat. Hi thuhla ka ngan tikah ka theih ban tawkte ngan ka tum hnik ding. Duhthusam vekin famkim zet in ka ngan thei lo ding, ti cu ka thei aw cia ko. Asinain a cang thei tawkin ka khawlkhawm cia dahmi le ka ngan dahmi cahram tete pawl khawm sal in “Lai Nunphung le Lai Kumthar Puai” tiah thulu bun in ka ngan a si. Cun, himi cahram sungah “Chin” le “Lai” khuimi sawn hman ding timi thu ah kan hman tambikmi tiin ka ruahmi “Lai” hi hmang sawn dingah ka hril deuh a si. Ziangahtile kum reipi kan hman rero mi a siih kanmah le kanmah kan kawh awknak ih kan hman thawt cia mi a si ruangah ka hman deuhnak a si. Cuin tlunah ‘Lai Kumthar puai’ thu lawng si loin ‘Lai Nunphung’ thu hi tam deuh in ka rak ngan. Ziangahtile “puai” timi hi “nunphung” sungih kan neihmi pakhat a si tiah ka ruah ruangah a si. A famkim lonak parah ngaithiam ka lo dil.