NETABIK THUCAH PATHUM

Alexander (Alexander the Great) ralbawi (siangpahrang) cu ram tampi a do neh vivo hnu ah a innlam panin a tlungkir sal. Cutin a tlun phah lamzin ah besiazet natnak a ngah. Cuih natnak a tuar cun ka nung thei nawn lo ding tiah a thei aw. Cutikah ram a nehmi pawl, a neihmi thilri le hriamnak pawl lennak pawl hi a lakmen an si tiah a theifiang aw vivo. A netnak ah a nu ih mihhmaite zohin cibai buk duhzetnak thinlung a nei. Sikhalsehla a tuarmi a natnak in inn a thleng thei nawn lo ding ti a theifiang aw fawn. A cakzetmi, ral ṭhazetmi siangpahrang pa cu a mithmai thiisen um cuca loin a thaw cem ding caan hngak rero in a um.

LAI NUNPHUNG LE LAI KUMTHAR PUAI

(Chin Culture and Chin New Year)

          Chin Christian Community of Philippines (CCC_P) ih tawlrelmi 2012 kum “Lai Kumthar puai” ah thuhla ngan thei dingah duhsaknak tumpi thawn ṭuanvo in peknak parah ka lungawi ngaingai. Lai Nunphung le Lai Kumthar Puai thu hi Laimi pawlin kan theih ṭulzetmi pakhat a si tiah ka ruat. Hi thuhla ka ngan tikah ka theih ban tawkte ngan ka tum hnik ding. Duhthusam vekin famkim zet in ka ngan thei lo ding, ti cu ka thei aw cia ko. Asinain a cang thei tawkin ka khawlkhawm cia dahmi le ka ngan dahmi cahram tete pawl khawm sal in “Lai Nunphung le Lai Kumthar Puai” tiah thulu bun in ka ngan a si. Cun, himi cahram sungah “Chin” le “Lai” khuimi sawn hman ding timi thu ah kan hman tambikmi tiin ka ruahmi “Lai” hi hmang sawn dingah ka hril deuh a si. Ziangahtile kum reipi kan hman rero mi a siih kanmah le kanmah kan kawh awknak ih kan hman thawt cia mi a si ruangah ka hman deuhnak a si. Cuin tlunah ‘Lai Kumthar puai’ thu lawng si loin ‘Lai Nunphung’ thu hi tam deuh in ka rak ngan. Ziangahtile “puai” timi hi “nunphung” sungih kan neihmi pakhat a si tiah ka ruah ruangah a si. A famkim lonak parah ngaithiam ka lo dil.

PATHIAN IH RALTHUAM KIM

(The Christian in Complete Armour)

 

Zumtu hmuahhmuah hrangah Jesuh Khrih cu kan ziangkim a si tiah Paul in Efesa cakuat sungah a ngan. Khristian nun hi raal tampi in a kimveel ruangah ralringte’n nung ding ah a forh hngai. Kawhhran in a raalpa satan ih sualforhnak phunkim a tuar ṭheu. Zumtu pawl ih kan ral hi tisa nei minung an si lo, hmuh theih milai khal an si lo. Khristian pawl ih ral tum bik cu satan, minung ih tisa hiarnak le duh hiarnak pawl tla an si. Jesuh Khrih thawngin nehtu dinhmun ah kan um zo ko nan satan cu in ra do thei thotho. Kawhhran sungah zumfeknak a nei mi siseh, zumnak thazaang a mal pawl siseh mi zovek khalin satan ih tukforhnak a tuarlo kan um lo. Cutikah zumtu cun do lo theih lo in satan raal cu do a ṭul.

MAH LE MAH THEIH AWKNAK LAMZIN

(Ways to Self-Knowledge)

          Midang thawn kan pehzom awk tikah an thu le hla ṭhate ih theifiang dingah kanmah in mi kan pehtlaih daan le kan nun kan theifiangawk hmaisat a ṭul. Kanmah le kanmah kan theih awk hmaisa ahcun midang thawn kan pehzom awknak hrangah a ṭhahnemzet a si. Mahte nun theih awknak dingah cek-awk daan phun (4) a um. Pastor, Zirhtu, Baibal tlawngta le Khristian mi pitling pakhat si dingin, tuahṭhat-awk le remṭhat-awk theinak ding ruahsanmi a si. Himi mah le mah theihawknak lamzin (4) cu, “Johari Window” tiah an ko. Himi “Johari Window” timi hmin hi a hram a thoktu American miphun ‘Joe’ le ‘Harry’ tei’ hmin pahnih kommi a si.

            Pumpak kan nun cio ah kanmahte’n kan theih awmi le theih-aw lomi nun a um. Cuvek thotho in kan nun daan khal midang in in theihmi a um ih, in theih lomi nun khal a um. Cuih nun phun (4) cu hibang pawl tla hi an si.

CASIAR KAN ZAANGZEL TUK MAW?

Casiar kan zaangzel tuk maw?

(Dr. S. Parkes Cadman ih ca siar daan)

Laimi pawl hi casiar zaangzel pawl kan si tiah mi tampi in an sim qheumi ka thei. Cumi lakah kannih Falam mi hi casiar zaangzel sinsin pawl kan si hmang. Kawl qongqhim ah “Cabu calai minung ih rualpi, fimthiamnak ca sungah a um” (Sar-oke sarpay luh meikswe, Alingmar sar hma shih) an timi hi a dik zet. Casiar paihzet pawl cu an casiarmi ruangah fimnak tampi an ngah. Cuih fimthiamnak an ngahmi cu a takin an hmang ih qhansonak an ngah. Mi hminthang zetzet ah an cang. Kannih Laimi pawl hi casiar kan zaangzel, casuakmi khal lei kan paih lo, a siar sinsin cu simrel ding a um nawn lo. Curuangah midang kan unau Laimi pawl van an ban thlangnan kannih cu mi dungah kan um ringring lai.

ZIANG LO TUAHSAK DINGSO NA DUH?

Canghril:-
“Ziang lo tuah sak ding so na duh?” tiah Jesuh in a sut. Mitcaw pa in,

“Sayapa khua hmuh thei sal ka duh,” tiah a ti.

(Marka 10:51-52).

Thuhmaihruai

Kan Bawipa Jesuh Khrih hi leitlun a um laiah mangbangza thil tampi a tuah timi thu hi kan thei cio mi a si. A hleice in Judah peng le Galilee peng sungah Thuthangṭha sim le phuang in a um laiah mangbangza tampi a tuah. Minung sung ihsin khawsia a dawi sak, Mitcaw pawl khua a hmu ter, Kut le Ke a zengmi pawl a dam ter, mithi pawl a tho ter. Cumi mangbangza pawl a tuah tikah vei tampi ahcun tumtahnak nei cia ih tuahmi a si lem lo. Khual a tlawng phah vivo lai ah a ṭulnak vekin a rak tuahmi tla an si. Mi harsa pawl a bawm tikah mipi in thei hai seh, tiah laar duhnak thawn sunglawi zetin a tuah dah lo. Amai' ṭuan kel hnaṭuan pakhat vekin a rak tuah menmi pawl an si ṭheu.

THLALANGTE PAKHAT

Veikhat cu innkhaan tumpi pakhat sungah mi tamnawn hmunkhatah an khawm tlang. Cuih hmunah cun mi hminthang tampi an tel ve. Thu thei tampi an ra ve ih rinsantlak deuh hlir an si. Cu pawl lakah kei khal ka ve tel ve. Culaifang ah thu theih hiar zetmi pakhat ka neihmi kha ka sup aw thei lo ih Dr. DeRose timi mi tampi ih rinsan zetmi hnenah hiti’n thu ka hei sut. “Dr. DeRose, nang hi hmuhtonnak tampi na nei zo. Thu tthattha tampi hmangin mi zirhtu na si. Nunnak timi ih a sullam hi ziang a si? ti i sim thei pei maw?” ka ti. Cuih thu ka sut tikah innsung ih a umtu pawl cu hnihsuakza capoh pakhat ngai ngah vekin an hni siamso. A hrek in an theihmi vekin simfiang dingah an tum ve.

ATU KAN DINHMUN IH ZIANG KAN BANG?

Kan Lairam ah Pathian thuthangṭha a thlen hnu kum 100 kan lan zo. Khristian kan sinak khal kum 100 a kim zo. Hlanlai ah kan Laimi ih kan uar awknak bik cu miphun dang lakah rintlak sinak kan neihmi hi a si. Hlan ih Laimi pawl cu dingfel zetin an nung ih rinsan a tlakmi, thuphanper lomi, mirelsiat hmang lomi tiah miphun dangih theihmi le rintlan nun neimi kan si. Curuangah kan Laimi hminsinnak khalah “Vapual” hi kan rak cuangter.

A THATNAK LAMIH HMU THIAMTU (Optimist)

Minung hi kan bangaw ṭheh lo. Kan pianzia a phunphun in a umih kan ruahnak khal a phun dang cio a si. Kan thinlungput um daan khal a bang aw lo, a dang cio. Kan kiangkap ih thil cangmi khal kan hmuh daan a dang aw ṭheu. Ka rualpa pakhat hi ziangkim a ṭha lam in a hmu thiam ṭheu. A ṭongmi pawl hi capoh ṭongkam vek a bang na’n ṭhate’n ruat tikah a dikzetnak tampi a um. A sim ṭheu dahmi cu hitin a si: Thuṭhimnak ah, mi pakhat khat in a hnenah, “Na va thau ve” an ti asile anih cun, “Na mit a thau” a ti. “Mit thau” ti cu a um thei lomi a si. Kan mit cu amah kel a si ko ding nain na hmuh daan men a si ko, ti thawn a bangaw vekin lak theih a si. “Na hmel a sia tuk aw,” ti tik khalah “Na mit a sia ruangah a si ko” a ti thotho.

SANGKA TE

Veikhat cu siizungpi pakhat ah mina pahnih cu khaankhat sungah an um tlang. An umnak khaan fate sungah sangkate pakhat lawng a um. Cuih mina pahnih cu na menmen si loin dam lo besiazet veve an si. Mina pakhat deuh cu sangkate kiangah an retih zaanlam tinte’n khua a cuan ringring. Cuticun a ni, zarh le thla in an rak um tlang.