JESUH KHRIH HRANGAH ZIANGKIM TANSAN

Baibal Caanghril:

“Cubangtuk a lenglam thlunmi pawl rinsan duh ahcun a rinsan theitu ka si ve ko. Zozo khal in a lenglamih thlunmi thil ka rinsan a si tiin a ruah ahcun cumi pa hnakin tam sinsin ih ruat ding sawn ka si. Zing riat ka kim ah serhtan mi ka si; suahkehnak lamih ti ahcun Israel miphun, Benjamin hrin, Hebru cit ka si. Judah Daan thlun lam ti ahcun Farasi mi ka si. Cumi ah ka ṭangzet ih Khristian pawl ka hrem. Daan thlun tahratin miding si theinak lamah cun keimah cu mawh nei lo ka si” (Filipi 3:4-6).

          Minung tampi cun lenglam ih kan sinak zoh aw in pakhat le pakhat kan rinsan aw ṭheu. Biaknak lam ah siseh, leitlun lam thu ah siseh rinsantlak kan timi pawl hi lenglam dinhmun zohin kan ṭhencat ṭheu a si. Cumi cu a palh tiah ka sim duhmi a si lo. A ṭhatnak hmun tampi a um ko. Asinain Paul ih dinhmun zohin cutiih kan hmu ṭheu hi ziang a bang tiah zohṭhim dingah ka tarlang duhmi a si sawn. Paul cu Judah hruaitu pawl bangtukin a lenglam thil sinak ahhin sim ding tampi a nei ko. Judah miphun sungah hruaitu pakhat a rak si. Judah miphun lakah an upatmi Benjamin hrin a si. Judah mi biaknak lam khalah thuneihnak sangbik a neitu Sanhedrin Council upa pakhat a si. Anmah san lai ih a thupizetmi Rom miphun sinak a nei fawn. Cuih a sinak hmuahhmuah kha fehsan tanta thluh in Jesuh Khrih hrangah a nunnak a pek. Jesuh Khrih hrangah ziangkim tansan ngamtu paralṭha a si. Paul ih sinak a thupitnak pawl kan tarlang vivo hnik ding.

1. Zing riat a kim ah serhtan mi a si.

          Abraham san ihsin serhtannak nan tuah pei, tiah Pathian thukamnak a um zomi a si. “Atu thokin mipa pohpoh cu ni riat an ti ni ah an serh nan tan ding…” (Seem. 17:11). Curuangah Paul khal zing riat a kim tikah serh a tannak a si. Ishmael cithlah pawl cu kum 13 an kim til lawngah serh an tan. Ziangahtile Ishmael cu kum hleithum a kim tikah serh a tan ruangah a si  (Seem. 17:25). Biaknak dang ihsin Judah biaknak ah a ṭhawn awmi pawl cu an upat tikah serh an tan ṭheu. Asinain Paul cu Judah miphun taktak sung ih suakmi a si ruangah ni riat a kim tikah Judah daan a ummi vekin serhtannak a tuahmi a si.

2. Israel miphun a si.

          Judah mi pawl in biaknak thuthawn pehpar in thu an sim tikah Israel miphun ka si, an ti aw ṭheu. Israel miphun timi hi thupizet ah an ruahmi a si. ‘Israel’ timi cu Pathian le Jakob an buan-aw hnu ah Pathian in a pekmi hmin a si (Seem. 32:28). Ishmael miphun pawl in an suahkehnak an zingzoi tikah Abraham le Hagar tei’ hrinmi Ishmael hrin kan si an ti (Seem. 21:1-13). Cun Edom miphun pawl in an suahkehnak zingzoi ve tikah Isaak fapa Esau hrin kan si an ti ve (Seem. 36:8). Cule Israel mi in an thawhkehnak an zingzoi tikah Jacob hrin kan si an ti. Jacob kha Pathian in Israel  tiah a hmin a thlengsakmi a si ruangah a fa le phun hleihnuh kha Pathian ih hrilmi Israel hrin cithlahtu kan si an ti cio. Paul cu cumi lakin Pathian ih hrilmi Israel miphun 12 sungin Benjamin hrin sungih suakmi a si.

3. Benjamin hrin a si.

          Paul cu Israel miphun menmen a si lo. Israel miphun sung hmanah mithiang bawiphun a simi Benjamin hrin a si. Benjamin cu Jacob nupi Rachel thawn neihmi fapa a si. Israel siangpahrang hmaisabik a ṭuantu Saul hi Benjamin hrin a si (1 Sam. 9:1-2). Paul khal hi Saul siangpahrang hmin thlun in thlengawknak a neih hlanah Saul tiah kawhmi a si. Jesuh Khrih a zum hnu ah Paul tiah a hmin a thlengsal a si. Israel ram ṭhen hnih ah a ṭhen tikah thlanglam Judah thawn a kom-aw mi an si. Babylon sal ihsin luatnak an ngah theinak dingah Esther siangpahrang bawinu bawmtu bik Modekai khal hi Benjamin hrin a si. Curuangah Paul cu Israel mithiang bawiphun Benjamin hrin a siih leitlun khawvel lam in kan zoh a sile Judah zirhtu pawl hnakin dinhmun a sang deuhmi a si.

4. Hebru nu le pa ih hrinmi Hebru cit a si.

          Hebru cit timi hi Israel miphun tinak a si ko. Asinain sullam dang a nei. Israel mi cu leitlun khuazakip ah an ṭhekdarh thluh. Rom ah tampi an um ih Alexandria khua khalah mi tampi an um. An umnak poh ah an ṭong le an nunphung an hmang ringring. Sikhalsehla caan a rei deuhdeuh tikah mi hrekkhat cu an ṭong an hngilh ih Grik ṭong an hmang. Paul cu Grik ṭong a hmang ih tlunah a miphun Hebru ṭong khal ṭhate’n a thiam thotho. Tarsas khuapi ah suakmi a si ko na’n an pipu suahkehnak Jerusalem ah a ra ih ‘Gamaliel’ timi anmah san laiah hminthangbik zirhtu ih kuttang ah tlawng a kai (Tirh. 22:3).

5. Biaknak Hruaitu Farasi a si.

          Paul cu Judah biaknak ah thuneihnak sangbik a neitu Sandedrin Council upa pakhat a si. Daan thu tifekfek ih a thluntu lam ah a nasabik mi Farasi a si. Farasi mi pawl hi Judah miphun sungah pawl pakhat an si. Biaknak lamah a zuamzet pawl an siih 100 BC ihsin AD 100 tiang thuneitu pawl an si. Biaknak lamah thianhlimnak a ṭulzia, ṭhenhra ṭhenkhat pek a ṭulzia, le Sabbath ul a ṭulzia pawl a thupittertu an si. Vancungmi an um tile thawhsalnak a um, ti a zumtu an siih Sadusi pawl thawn an zum daan a dang awk ruangah an eng aw deuh ringring. Moses daan thlun dingin an zuamzet ih an hrilfiahmi kha Moses daan tlun ah an bet vivo. Judah mi zapi lakin mi hleicet tiih an retmi an si. Judah biaknak ih nasazet ih ṭanpitu an si. Paul cu cuih Farasi lakah a theibik le a hngal bik lakah a tel ve mi a si.

6. Khristian pawl Hremtu a si.

          Judah biaknak a ṭantuk ruangah Khristian pawl nasazet in a hrem hngai. Judah biaknak a dotu zumnak le pawl pohpoh kha hlo thluh dingin nasazet in a zuam. Himi Khristian pawl hremnak thu hi a hngilh thei lo ruangah hmun tampi ah a sim ringring ṭheu (Tirh. 22:2-21; 26:4-23; 1 Kor. 15:8-10; Gal. 1:13). Judah biaknak le zum daan cu a terek tiang a thei ih a thiam thluhmi a si. Curuangah an rinsanzetmi pa a rak si vekin humhim duh ah Khristian pawl nasazet in a rak hrem hngai a si cu.

7. Daan thlunnak lam ahcun mawh nei lomi a si.

          Paul cu Judah biaknak daan ih thlun ding a ummi hmuahhmuah cu a thlun kim thluh. Daan vekin fekzet ih nungmi pa a si. Felzet in a thluntu khal a si. A zummi biaknak hrangah a nunnak pek tiang a ngammi a si. Miphun le ram duhdawtzet tu a si fawn. Judah daan thlunnak lam ahcun soisel ding um loin mawh nei lomi a si fawn. Cutluk ih felmi pa a si.

Tlangkawmnak

          A tlun ih kan tarlangmi Paul ih thuhla pawl kan zoh tikah mi thupi cu a si ta rori. Mi menmen a si lo ti cu a fiang nasa. A sinak pawl kan zoh tikah rinsantlak hruaitu ṭha le upat co tlakmi hrimrhim a si ko.

          Sikhalsehla Jesuh Khrih thawn an ton aw tikah cuih a sinak pawl hi amai’ cahnak le thil titheinak lawng ih tuahmi a si ruangah zianghman a si lo zia a hmu-aw ih thupi ah a ret thei nawn lo. Amah le amah fiangtein a hmu aw ngah sal. Minung mit ih hmuh theimi a lenglam sinak cu kan zoh tikah a famkim thluhmi a si ko. Asinain Pathian hmai ahcun cuih thil pawl hi zianghman an si lo tiah a hmusuak ngah. Rundamnak timi cu minung ih thil titheinak in a si lo. Pathian ih laksawng a si. Curuangah mai’ sualnak kha thei aw in tangdornak thinlung thawn Jesuh Khrih hnenah pan a ṭul. Cutik lawngah lungawinak sangbik ngah theih a si, ti kha fiangzet in a hmusuak. Cuticun a sinak hmuahhmuah a tansak thluh. Cule zumtlakmi Khrih ih sal ṭha, riantu ṭha ah a cang ta a si.

          Zumtu kannih teh Paul bangin kan sinak ziangkim tansan in a nunnak liamin in rundamtu Jesuh Khrih hrangah kan pe aw ngam taktak maw? Kanmah le kanmah kan cekfel aw ding a ṭul tuk zo. Pathian in sunlawinak co hram seh! Amen.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

16.02.2014|00:05 am.

A NUNGMI RUAHSANNAK (Living Hope)

Baibal Caanghril:

“Kan Bawipa Jesuh Khrih ih Pa le a Pathian cu thangṭhat uhsi. In zaangfahnak a tum ruangah Jesuh Khrih cu thihnak in a thoter ih nunnak thar in pe zo. Curuangah a nungmi ruahsannak in kan khat ih, Pathian in a minung pawl hrangih a retmi ro cu co dingah hngakhlap in kan um. Cuih ro cu nan hrangah vancungah a lo ret sak ih a siat thei lomi, zohmanih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si. Ni neta bikih langter dingah atuih ret ciami rundamnak cu zumnak thawngin Pathian huham ih kilvenmi nanmah ih co ding ro a si.” (1 Piter 1:3-5)

Baibal siarbet: Rom 5:1-5.

Thuthoknak

          Zumtu pawlih kan thinlung sungah a caam ringringmi a nungmi ruahsannak hi Khristian kan sinak ih hrampi pakhat a si. Khristian pawl hi ruahsannak in kan nung. Himi ṭongfang hi man a neizetmi ṭongfang a si. A thuk ih sullam a nei zetmi khal a si. Cutin a sile Khristian pawlih kan ruahsannak cu ziang a si pei? Kumkhua nunnak kha a si. Cumi kumkhua nunnak hmai a hruaitu aamahkhaan pakhat cu atu kan nun sungah famkimzet ih nun a si. Cuih nun kan co ngah cun Khristian pawlih kan ruahsannak cu a nungih kumkhua nunnak cu kan ban theinak hmun ah a um tiin kan thei thei. Paul in, “Zumnak ruangih kan comi Pathian ih zaangfahnak sungah Amah in in thlenpi ih cuih zaangfahnak sungah cun atu hi kan um. Curuangah Pathian ih sunlawinak kan ṭawm aw ding tiah ruahsannak kan nei ih kan thin a nuam” tiah a ti (Rom 5:2-3). Cumi cu a nungmi ruahsannak a si.

1. A Nungmi Ruahsannak

          Khristian pawlih ruahsannak cu hrihram a nei. Piter in cuih ruahsannak ih a hrihram cu kan Bawipa Jesuh ih Pa le a Pathian a si. Cuih Pathian lawngin kumkhua nunnak in pe thei. Rundamtu Jesuh Khrih thawngin kan co theimi a si, tiah a simfiangmi kan hmu thei.

          (1) Caang 3 nakah “in zaangfahnak a tum ruangah” timi ṭongfang kan hmu thei. Minung ih zaangfahnak cu zinghman a si ṭheu lo, sikhalsehla Pathian ih zaangfahnak cu a tum a si. Pathian ih zaangfahnak thawng lawngin a nungmi ruahsannak kan ngah thei. Zaangfahnak (mercy) hi Grik ṭong in eleos ti a sih duhdawt lainatnak, zaangfahnak tiah sullam a nei. Pathian in minung pawlih kan ṭul bikmi a thei. Cuticun cuih kan ṭulmi cu kan hnenah in pek (Efe. 2:1-2). Curuangah Pathian in hnaquan pahnih a ṭuan. A pakhatnak cu minung parah thuṭhen lohli hrih loin thinsauzetin in hngak hrih. A pahnihnak cu rundamnak hrangah timtuahnak a neiih minung pawl hnenah a pek hngai a si. Zumtu pawl hrangah a nungmi ruahsannak cu Pathian zaangfahnak thawngin a rami a si.

          (2) A nungmi ruahsannak cu hrin tharnak in cohlang theih a si. Cumi cu veihnih hrinsalnak lole piantharnak tiah kan ko. Kan piangthar lo ahcun a nungmi ruahsannak kan co ngah thei lo ding ti theih a si. Kan nunhlun hmangin kumkhua nunnak kan ruahsan thei lo. Johan 3;3 ah Jesuh in, “Thungaite in ka lo sim: zokhal hrin sal a si lo ahcun Pathian uknak a hmu thei lo ding,” tiah a ti.

          (3) A nungmi ruahsannak hi Jesuh thawhsalnak thawngin kan ngahmi le nemhngetmi a si. Bawipa Jesuh in, “Kei cu thawhsalnak le nunnak ka si. Zokhal keimah I zumtu cu thi hmansehla an nung ding,” a ti (Johan 11:25). Curuangah Jesuh Khrih cu rundamtu Messiah a si; Pathian Fapa taktak a si ti a zumtu cu a nungmi ruahsannak kan nei thei a si.

2. Vancungah Ro Sunglawi in Retsak

          Pathian in a minung pawl hrangih a retmi ro cu co dingah hngakhlap in kan um. Piter ih simmi “Cuih ro cu nan hrangah vancungah a lo ret sak ih a siat thei lomi, zohman ih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si,” timi cu ziangtin kan thei thei pei? Atu rori ah harsatnak le hremnak a phunphun kan tuar laiah ziangtin ruahsannak kan nei thei pei? Kan ruahsan theimi pahnih a um.

          1. Pathian in a huham cahnak thawn in kilveng ringring.

          2. Cuih ruahsannak cu kanmai’ zumnak thawngin kan ngah theimi a si. Zumnak kan neih lo ahcun ruahsannak hi zianghman a si lo. Zumnak thazaang cakzet neih kan ṭul. Tuahnak a tel lomi zumnak cu zumnak thi a si. Zumtu kan sinak kha kan langter thei a ṭul. Zumtu cun zawnlung le thungai nun kan neih a ṭul. Cumi cun netabik ni ah a langdingih rundamnak kan congahnak ding hrangah a si.

3. Ro

          Piter in, “Ni neta bikih langter dingah atuih ret ciami rundamnak cu zumnak thawngin Pathian huham ih kilvenmi nanmah ih co ding ro a si,” tiah a sim (v. 5). Cuih ro cu nan hrangah vancungah a lo ret sak ih a siat thei lomi, zohman ih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si, tiah a sim bet. Cuti a sile zumtu pawlih kan co dingmi ‘ro’ pawl cu ziangmi pawl so a si ding? Kan co dingmi ‘ro’ pawl hi Baibal sung hmun tampi ah kan hmu thei. Cumi pawl cu:

- Pathian faate sinak (Gal. 4-7; 1 Joh. 3:1)

- Sualnak nei lo (Fil. 2:15)

- Kumkhua nunnak (Joh. 3:16; 1 Tim. 6:19)

- A hngetmi le sunglawi sawn thilri le sumsaw (Heb. 10:34)

- A tleumi taksa (Fil. 3:11, 21; 1 Kor. 15:42-44)

- Kumkhua sunlawinak le daihnak (Rom 2:10)

- Kumkhua lungawinak (Heb. 4:9; Thup. 14:13)

- Dingfelnak (Thuf. 8:18)

- Puithiam sinak (Thup. 20:6)

- Sui lukhuh (1 Kor. 9:25)

- Dingfelnak sui lukhuh (2 Tim. 4:8)

- Nunnak sui lukhuh (Jeim 1:12)

- Sunloihnak sui lukhuh (1 Pit. 5:4)

- Uktu (Mat. 25:23)

- Ram uknak (Jeim 2:5; Mat. 25:34)

- Huham cahnak (Luk. 12:42-44; 22:28-29; 1 Kor. 6:2-3)

- Kumkhua nomnak (Mat. 25:21, 23)

- Khuapi uk theinak (Luk. 19:17, 19)

- Kumkhua uknak (Thup. 20:4; 22:5)

- Siangpahrang sinak (Thup. 1:5; 5:10)

- A cem thei lomi sumsaw hlawnthil (Efe. 3:8)

- Vancung sumsaw hlawnthil (Mat. 19:21; Luk. 12:33) pawl tla an si.

Thunetnak

          Zumtu u le nau pawl, sualnak ruangih kumkhua thi dingmi kan nunnak hi Pathian ih zaangfahnak ruangah Jesuh Khrih thawngin nunnak thar in pek zo. Jesuh Khrih cu zumtu pawl hrangah a nungmi ruahsannak a si. Cuih ruahsannak ruangah zumtu pawl hrangih in ret sak cia mi ‘ro’ cu co dingah hngakhlap in kan um. Mifim pawlin, “minung hi raw lei loin zarhkhat tiang a um thei. Tidai in loin nit hum tiang a um thei. Sikhalsehla ruahsannak nei loin second pakhat te hman a um thei lo”, tiah an sim. Sim duhmi cu ruahsannak a thupi tuk tinak a si. Zumtu kan nunnak ah ziangkim in tuahsaktu le in duhdawttu Bawi Jesuh ih pekmi rundamnak cotu kan si ding a thupizet. Bawi Jesuh in kan hrangah a nungmi ruahsannak co thei dingah a nunnak liamin in tawlrel sak thluh zo a si. Cumi cu zohmanih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si. Pathian hmin sunglawi sinsehlaw. Amen.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

09.02.2014|00:50 am.

KHRISTIAN RALDONAK

Baibal Caanghril:

          “Nan ral pawl kha ṭih hlah uh. Ralṭha zetin um uh. Cumi cun annih an sung ding ih nannih nehtu nan si ding ti kha a langter ding; ziangahtile nehnak a lo petu cu Pathian a si” (Filipi 1:28).

Baibal siarbet: Filipi 1:27-30.

          Khristian nun timi hi raldonak thawn a bang aw. Khristian nun ih kan nung theinak dingah nitin ten ral do ringring ding a ṭul. Pangpar thawn a phahmi lamzin a si dah lo. Hling le so karlakah, ṭihnungza a phunphun karlakah a feh reromi nunnak a si. Nitin kan nunnak ah kan ton rero mi a si. A hleice in Paul ih nunnak ah fiangzet ih kan hmu theimi a si. Jesuh Khrih ah lungawinak tumpi a nei ko nain leitlun mit lam in kan zoh tikah nitinte’n ral do rero mi a si. Satan ral a phunphun kha a do tikah thawngtlaknak, taksa ruangpum ih tuarnak, relsiatnak, hneknak, huatnak pawl lawngte in a khat a si. Jesuh Khrih zumnak a dotu pawl ih ral kha a nunnak cem tiang le nehnak dinhmun a thlen tiang a do theitu paralṭha a si.

1. Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin (v. 27)

          Paul in Filipi kawhhran hi Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin an um theinak dingin a forh hngai. Baibal cabu hrekkhat sung ahcun, “Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin nan nuncan cu si thei sehla” timi ṭongfang hi “Pathian uknak sungah” (the kingdom of God) tiin an nganmi a um. Rom acozah uknak hmelthlam hmangin a simmi a si. Amah hi Rom miphun sinak neitu a si ruangah Rom daan a thlun. Filipi khua khal Rom uknak kuthnuai ah a ummi a si vekin Rom acozah ih duhnak kha famkimte’n an thlun ih an tuah. Rom khuapi sung a ummi pawl khalin Rom ṭong in an ṭong ih Rom nunphung in an nung. ‘Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin nan nuncan cu si thei sehla’ timi ṭongfang hi a thupi ngaingai. Pathian uknak sungah a ummi pawl in Pathian ih tuahter in duhmi kha tuah thluh dingmi an si. Cutikah Pathian uknak rami (citizens of God) an si thei ding, a ti hngai.

          Kawlram mi kan si ahcun Kawlram uknak daan kha thlun ding kan ṭul. Kawlram sungah kan um ih Kawlram acozah ih daan tuahmi kan thlun duh lo ahcun kanmah sawn kan palh ding a si. Pathian rammi kan si ruangah Pathian duhnak tuah hi kan nunnak le kan ziaza in langter dingmi kan si. Pathian rammi si fawn si, Pathian duhnak ziang siar lo ih kan um ahcun kan nun a dik lo ding. Latin ṭong cun ‘converseri’ ti a siih a sullam cu “Nan nunnak vekin nan nunpi dingmi a si,” tinak a si. Kaa lawngin zumtu ah kan cang thei lo. Pathian uknak ram ah telmi pawl lawngin Pathian duhnak tuah hi an hnaṭuan tumbik a si. Warren W. Wearsbe in Paul nunnak thawn pehpar aw in biazai pakhat a ngan ih hitin a si:

          Thuthangṭha ngantu na si,

          Nikhat ah hnah khat tete in,

          Thilṭha na tuahmi le,

          Na thusim in na langter;

          Mi in an siar tikah,

          Zumtlak na si le si lo;

          Na nuncan ah an hmu ding…

          Kan nunnak cu midang in an siar theimi ca a si (2 Kor. 3:2). Leitlun cabu lakih a ṭhabik cu minung kan nun daan ihsin siar theih a si. Na nunnak hmangin midang in Jesuh Khrih cu an hmu dingih midang in an siar tikah Jesuh Khrih cu an thangṭhat thei ding a si. Himi hi Satan ral donak hriamnam ṭhabik a si tiah Filipi kawhhran hnenah Paul in a sim. Kannih khal mi ih siar thei ding le siar ṭhami ca si ding kan ṭul a si.

2. Thinlung rualtein (v. 27).

          Ral do tikah ralkap menmen ihsin ralbawi tumbik tiang lungrualte in ral an do tlang ding a ṭul. Lungrualnak a um lo ahcun ral an neh thei dah lo ding. Paul san lai ah Khristian mimalte lawng an um hrih. Ral tampi an nei fawn. Rom acozah in Khristian biaknak kha siatsuah a duh. Judah biaknak upa pawl in le an do fawn. Cutin Jesuh Khrih khal an that zo. Grik mifim pawl khalin thu a phunphun in an el, siatsuah an duh. Asinain a thosalmi Jesuh Khrih thlarau hnaṭuannak thawngin Khristian pawl cu ralṭhatnak an nei. An nunnak ah ṭihnak zianghman um loin thuthangṭha an aupi. Misual mi pawl rundam theinak ding lamzin cu Jesuh Khrih lawngin a si timi thu cu thinlung hmunkhat le lungruat tein napi’n an aupi.

          Kumkhua nunnak kan co theinak cu Jesuh Khrih zumnak le Pathian ih zaangfahnak ruangah a si. Jesuh Khrih ih rundamnak siar lo thuthangṭha dang a um nawn lo, tiah ralṭhazet in an sim. Hiti ih thuthangṭha a simtu pawl le a zumtu pawl cu thuneitu pawlin an rak do. Himi ral tumpi donak dingah zumtu Khristian zatein thinkhat lungkhat neiin ral do a ṭulzia Paul in a sim hngai. Cule Pathian hnaṭuan hi bawhlung sit vekin a si. Bawhlung sit tikah pakhat lawng thiam in a ngah lo ih zapi lungrual le ṭangrual tlang ding a ṭul. Cutik lawngah nehnak an co thei a si. Grik ṭong in ‘sunathleo’ ti a siih a sullam cu ‘nehnak ngah theinak ding hrangah hmunkhat ih ṭuantlang’ tinak a si. Filipi kawhhran sungah lungrual lonak tete a um timi thu a theih ruangah himi lungrualnak le rualremnak thu hi napiin a simnak a si.

3. Ralṭha zetin (v. 28).

          Ṭihhrutnak thawn cun ziangtik khalah ral kan neh thei dah lo ding. Himi san laiah Satan in thuneitu pawl a rak hmang tikah ṭihnungza ngaingai a si. Nunnak pek tiangin ralṭhazet in ral do a ṭul. Paul tei’ san lai ih zumtu pawl in cuih ral an do tikah hriamnam hmang loin Pathian thutak thawn an rak do hngai. Hriamnam ih neh theih lomi zumnak thawn an do. Hriamnam ih siatsuah thei lomi Pathian thutak thawn an do. An biakmi Pathian cu a nungmi Pathian a si. Curuangah Pathian hminih kan do mi cu kan neh tengteng ding a si, tiah zumnak an nei. Cuticun thih a ṭul khalle pumpe ih thi ngam dingah an timtuah aw.

          Jesuh Khrih hrangah harsatnak tuar hi thuthangṭha karhzainak dingah hriamnam ṭhazet a rak si. “Martar tuar pawl ih thiisen cu thlaici ah an cang” (The blood of the martyr is seed) tiah Tertullian cun a sim dah. A netnak ah Satan ral kha nan neh hrimhrim ding. Nehnak petu cu Pathian a si tiah Paul cun Filipi kawhhran kha thazaang a pek hngai a si. Tuisun zumtu tampi cu kanmah le zumtu cia pawl lakah kan ral a ṭhazet. Mah le mah cu ralṭhazet in ‘keimah ka sibik’ ti phun khin kan um ih kan duh lomi pawl kan relsia, soisel aw. Zum lotu hmai ahcun zumtu kan sinak hman kan langter ngam fawn si lo. Cuvek ralṭhat hi ruah ding tampi a um.

4. Tuarnak ah covo zemmi (vv. 29-30).

          Khristian hrekkhat in zumtu kan si ahcun harsatnak kan tong nawn lo ding, tiah kan rak ruat sual ṭheu. Khristian thuanthu kan zoh tikah thuthangṭha hi ol zetin a karhzai dah lo. Harsatnak tampi a um ringring. Jesuh Khrih hrangah ṭuanvo pekmi nan si ruangah zumnak lam lawng hi a tawk lo, Jesuh Khrih hrangah tuarnak ton ding khal a tel cih a si, a ti duhmi a si. ^“Khrih nan zumnak lawngah si loin amah ih hrang nan tuarnak khalah covo zemmi nan si hi mi vannei nan si” tiah fiangzetin a sim (v. 29). Filipi kawhhran khal keimah vekin raldonak sungah nan tel ve ding a ṭul a si a ti hngai. Leitlun mi in zoh tikah ṭihnungza a si. Sikhalsehla Jesuh Khrih mit ahcun ṭihphannak a um lo. Cahnak a si sawn. Ziangahtile a netnak ah nehtu cu Jesuh Khrih a si. Himi zirhnak hi tuini zumtu kan hrangah thazaang kan laknak a si. Harsatnak hi zumfeknak langtertu a siih zumtu dik kan si le kan si lo theih theinak khal a si. Jesuh Khrih zumnak a nungmi thawn Satan ral do ding hi zumtu kan zate ih hnaṭuan tumpi a si.

Thunetnak

          Zumtu pawl, tuini ah kanmah le kanmah do aw rero ding kan si lo. Kan duh daan, hmuh daan le kan pom daan hi a bang aw lo. Curuangah cuih bang aw lomi parah do aw rero hnakin zum lotu pawl le sakhua dang pawl, Satan hman rua pawl hi kan do cio sawn dingmi an si. Kan ral pawl hi kanmah hnakin an thazaang a cak deuh ko ding. David in a ralpa Goliath micakzet kha ziangtin a neh ti cu kan thei cio. Paul khalin a simmi cu ‘nehnak a lo petu cu Pathian a si, tiah a ti. Curuangah Pathian duh daan vekin nung cio in, thinlung rualte’n Satan ral kan do cio a ṭul. Ral ṭhazet in kan do dingih tuarnak caan a thlen khalle kan covo a si ruangah Khrih Jesuh hrangah lungawite’n tuar cio uhsi. Cuticun Khristian raldonak cu nehnak thawn Pathian thangṭhat in kan fehsuak vivo thei ding a si. Pathian hmin khal a sunglawi sinsin thei ding a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

01.02.2014|8:45 pm.