A NUNGMI RUAHSANNAK (Living Hope)

Baibal Caanghril:

“Kan Bawipa Jesuh Khrih ih Pa le a Pathian cu thangṭhat uhsi. In zaangfahnak a tum ruangah Jesuh Khrih cu thihnak in a thoter ih nunnak thar in pe zo. Curuangah a nungmi ruahsannak in kan khat ih, Pathian in a minung pawl hrangih a retmi ro cu co dingah hngakhlap in kan um. Cuih ro cu nan hrangah vancungah a lo ret sak ih a siat thei lomi, zohmanih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si. Ni neta bikih langter dingah atuih ret ciami rundamnak cu zumnak thawngin Pathian huham ih kilvenmi nanmah ih co ding ro a si.” (1 Piter 1:3-5)

Baibal siarbet: Rom 5:1-5.

Thuthoknak

          Zumtu pawlih kan thinlung sungah a caam ringringmi a nungmi ruahsannak hi Khristian kan sinak ih hrampi pakhat a si. Khristian pawl hi ruahsannak in kan nung. Himi ṭongfang hi man a neizetmi ṭongfang a si. A thuk ih sullam a nei zetmi khal a si. Cutin a sile Khristian pawlih kan ruahsannak cu ziang a si pei? Kumkhua nunnak kha a si. Cumi kumkhua nunnak hmai a hruaitu aamahkhaan pakhat cu atu kan nun sungah famkimzet ih nun a si. Cuih nun kan co ngah cun Khristian pawlih kan ruahsannak cu a nungih kumkhua nunnak cu kan ban theinak hmun ah a um tiin kan thei thei. Paul in, “Zumnak ruangih kan comi Pathian ih zaangfahnak sungah Amah in in thlenpi ih cuih zaangfahnak sungah cun atu hi kan um. Curuangah Pathian ih sunlawinak kan ṭawm aw ding tiah ruahsannak kan nei ih kan thin a nuam” tiah a ti (Rom 5:2-3). Cumi cu a nungmi ruahsannak a si.

1. A Nungmi Ruahsannak

          Khristian pawlih ruahsannak cu hrihram a nei. Piter in cuih ruahsannak ih a hrihram cu kan Bawipa Jesuh ih Pa le a Pathian a si. Cuih Pathian lawngin kumkhua nunnak in pe thei. Rundamtu Jesuh Khrih thawngin kan co theimi a si, tiah a simfiangmi kan hmu thei.

          (1) Caang 3 nakah “in zaangfahnak a tum ruangah” timi ṭongfang kan hmu thei. Minung ih zaangfahnak cu zinghman a si ṭheu lo, sikhalsehla Pathian ih zaangfahnak cu a tum a si. Pathian ih zaangfahnak thawng lawngin a nungmi ruahsannak kan ngah thei. Zaangfahnak (mercy) hi Grik ṭong in eleos ti a sih duhdawt lainatnak, zaangfahnak tiah sullam a nei. Pathian in minung pawlih kan ṭul bikmi a thei. Cuticun cuih kan ṭulmi cu kan hnenah in pek (Efe. 2:1-2). Curuangah Pathian in hnaquan pahnih a ṭuan. A pakhatnak cu minung parah thuṭhen lohli hrih loin thinsauzetin in hngak hrih. A pahnihnak cu rundamnak hrangah timtuahnak a neiih minung pawl hnenah a pek hngai a si. Zumtu pawl hrangah a nungmi ruahsannak cu Pathian zaangfahnak thawngin a rami a si.

          (2) A nungmi ruahsannak cu hrin tharnak in cohlang theih a si. Cumi cu veihnih hrinsalnak lole piantharnak tiah kan ko. Kan piangthar lo ahcun a nungmi ruahsannak kan co ngah thei lo ding ti theih a si. Kan nunhlun hmangin kumkhua nunnak kan ruahsan thei lo. Johan 3;3 ah Jesuh in, “Thungaite in ka lo sim: zokhal hrin sal a si lo ahcun Pathian uknak a hmu thei lo ding,” tiah a ti.

          (3) A nungmi ruahsannak hi Jesuh thawhsalnak thawngin kan ngahmi le nemhngetmi a si. Bawipa Jesuh in, “Kei cu thawhsalnak le nunnak ka si. Zokhal keimah I zumtu cu thi hmansehla an nung ding,” a ti (Johan 11:25). Curuangah Jesuh Khrih cu rundamtu Messiah a si; Pathian Fapa taktak a si ti a zumtu cu a nungmi ruahsannak kan nei thei a si.

2. Vancungah Ro Sunglawi in Retsak

          Pathian in a minung pawl hrangih a retmi ro cu co dingah hngakhlap in kan um. Piter ih simmi “Cuih ro cu nan hrangah vancungah a lo ret sak ih a siat thei lomi, zohman ih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si,” timi cu ziangtin kan thei thei pei? Atu rori ah harsatnak le hremnak a phunphun kan tuar laiah ziangtin ruahsannak kan nei thei pei? Kan ruahsan theimi pahnih a um.

          1. Pathian in a huham cahnak thawn in kilveng ringring.

          2. Cuih ruahsannak cu kanmai’ zumnak thawngin kan ngah theimi a si. Zumnak kan neih lo ahcun ruahsannak hi zianghman a si lo. Zumnak thazaang cakzet neih kan ṭul. Tuahnak a tel lomi zumnak cu zumnak thi a si. Zumtu kan sinak kha kan langter thei a ṭul. Zumtu cun zawnlung le thungai nun kan neih a ṭul. Cumi cun netabik ni ah a langdingih rundamnak kan congahnak ding hrangah a si.

3. Ro

          Piter in, “Ni neta bikih langter dingah atuih ret ciami rundamnak cu zumnak thawngin Pathian huham ih kilvenmi nanmah ih co ding ro a si,” tiah a sim (v. 5). Cuih ro cu nan hrangah vancungah a lo ret sak ih a siat thei lomi, zohman ih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si, tiah a sim bet. Cuti a sile zumtu pawlih kan co dingmi ‘ro’ pawl cu ziangmi pawl so a si ding? Kan co dingmi ‘ro’ pawl hi Baibal sung hmun tampi ah kan hmu thei. Cumi pawl cu:

- Pathian faate sinak (Gal. 4-7; 1 Joh. 3:1)

- Sualnak nei lo (Fil. 2:15)

- Kumkhua nunnak (Joh. 3:16; 1 Tim. 6:19)

- A hngetmi le sunglawi sawn thilri le sumsaw (Heb. 10:34)

- A tleumi taksa (Fil. 3:11, 21; 1 Kor. 15:42-44)

- Kumkhua sunlawinak le daihnak (Rom 2:10)

- Kumkhua lungawinak (Heb. 4:9; Thup. 14:13)

- Dingfelnak (Thuf. 8:18)

- Puithiam sinak (Thup. 20:6)

- Sui lukhuh (1 Kor. 9:25)

- Dingfelnak sui lukhuh (2 Tim. 4:8)

- Nunnak sui lukhuh (Jeim 1:12)

- Sunloihnak sui lukhuh (1 Pit. 5:4)

- Uktu (Mat. 25:23)

- Ram uknak (Jeim 2:5; Mat. 25:34)

- Huham cahnak (Luk. 12:42-44; 22:28-29; 1 Kor. 6:2-3)

- Kumkhua nomnak (Mat. 25:21, 23)

- Khuapi uk theinak (Luk. 19:17, 19)

- Kumkhua uknak (Thup. 20:4; 22:5)

- Siangpahrang sinak (Thup. 1:5; 5:10)

- A cem thei lomi sumsaw hlawnthil (Efe. 3:8)

- Vancung sumsaw hlawnthil (Mat. 19:21; Luk. 12:33) pawl tla an si.

Thunetnak

          Zumtu u le nau pawl, sualnak ruangih kumkhua thi dingmi kan nunnak hi Pathian ih zaangfahnak ruangah Jesuh Khrih thawngin nunnak thar in pek zo. Jesuh Khrih cu zumtu pawl hrangah a nungmi ruahsannak a si. Cuih ruahsannak ruangah zumtu pawl hrangih in ret sak cia mi ‘ro’ cu co dingah hngakhlap in kan um. Mifim pawlin, “minung hi raw lei loin zarhkhat tiang a um thei. Tidai in loin nit hum tiang a um thei. Sikhalsehla ruahsannak nei loin second pakhat te hman a um thei lo”, tiah an sim. Sim duhmi cu ruahsannak a thupi tuk tinak a si. Zumtu kan nunnak ah ziangkim in tuahsaktu le in duhdawttu Bawi Jesuh ih pekmi rundamnak cotu kan si ding a thupizet. Bawi Jesuh in kan hrangah a nungmi ruahsannak co thei dingah a nunnak liamin in tawlrel sak thluh zo a si. Cumi cu zohmanih ruk thei lomi le a ziam thei lomi an si. Pathian hmin sunglawi sinsehlaw. Amen.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

09.02.2014|00:50 am.

KHRISTIAN RALDONAK

Baibal Caanghril:

          “Nan ral pawl kha ṭih hlah uh. Ralṭha zetin um uh. Cumi cun annih an sung ding ih nannih nehtu nan si ding ti kha a langter ding; ziangahtile nehnak a lo petu cu Pathian a si” (Filipi 1:28).

Baibal siarbet: Filipi 1:27-30.

          Khristian nun timi hi raldonak thawn a bang aw. Khristian nun ih kan nung theinak dingah nitin ten ral do ringring ding a ṭul. Pangpar thawn a phahmi lamzin a si dah lo. Hling le so karlakah, ṭihnungza a phunphun karlakah a feh reromi nunnak a si. Nitin kan nunnak ah kan ton rero mi a si. A hleice in Paul ih nunnak ah fiangzet ih kan hmu theimi a si. Jesuh Khrih ah lungawinak tumpi a nei ko nain leitlun mit lam in kan zoh tikah nitinte’n ral do rero mi a si. Satan ral a phunphun kha a do tikah thawngtlaknak, taksa ruangpum ih tuarnak, relsiatnak, hneknak, huatnak pawl lawngte in a khat a si. Jesuh Khrih zumnak a dotu pawl ih ral kha a nunnak cem tiang le nehnak dinhmun a thlen tiang a do theitu paralṭha a si.

1. Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin (v. 27)

          Paul in Filipi kawhhran hi Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin an um theinak dingin a forh hngai. Baibal cabu hrekkhat sung ahcun, “Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin nan nuncan cu si thei sehla” timi ṭongfang hi “Pathian uknak sungah” (the kingdom of God) tiin an nganmi a um. Rom acozah uknak hmelthlam hmangin a simmi a si. Amah hi Rom miphun sinak neitu a si ruangah Rom daan a thlun. Filipi khua khal Rom uknak kuthnuai ah a ummi a si vekin Rom acozah ih duhnak kha famkimte’n an thlun ih an tuah. Rom khuapi sung a ummi pawl khalin Rom ṭong in an ṭong ih Rom nunphung in an nung. ‘Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin nan nuncan cu si thei sehla’ timi ṭongfang hi a thupi ngaingai. Pathian uknak sungah a ummi pawl in Pathian ih tuahter in duhmi kha tuah thluh dingmi an si. Cutikah Pathian uknak rami (citizens of God) an si thei ding, a ti hngai.

          Kawlram mi kan si ahcun Kawlram uknak daan kha thlun ding kan ṭul. Kawlram sungah kan um ih Kawlram acozah ih daan tuahmi kan thlun duh lo ahcun kanmah sawn kan palh ding a si. Pathian rammi kan si ruangah Pathian duhnak tuah hi kan nunnak le kan ziaza in langter dingmi kan si. Pathian rammi si fawn si, Pathian duhnak ziang siar lo ih kan um ahcun kan nun a dik lo ding. Latin ṭong cun ‘converseri’ ti a siih a sullam cu “Nan nunnak vekin nan nunpi dingmi a si,” tinak a si. Kaa lawngin zumtu ah kan cang thei lo. Pathian uknak ram ah telmi pawl lawngin Pathian duhnak tuah hi an hnaṭuan tumbik a si. Warren W. Wearsbe in Paul nunnak thawn pehpar aw in biazai pakhat a ngan ih hitin a si:

          Thuthangṭha ngantu na si,

          Nikhat ah hnah khat tete in,

          Thilṭha na tuahmi le,

          Na thusim in na langter;

          Mi in an siar tikah,

          Zumtlak na si le si lo;

          Na nuncan ah an hmu ding…

          Kan nunnak cu midang in an siar theimi ca a si (2 Kor. 3:2). Leitlun cabu lakih a ṭhabik cu minung kan nun daan ihsin siar theih a si. Na nunnak hmangin midang in Jesuh Khrih cu an hmu dingih midang in an siar tikah Jesuh Khrih cu an thangṭhat thei ding a si. Himi hi Satan ral donak hriamnam ṭhabik a si tiah Filipi kawhhran hnenah Paul in a sim. Kannih khal mi ih siar thei ding le siar ṭhami ca si ding kan ṭul a si.

2. Thinlung rualtein (v. 27).

          Ral do tikah ralkap menmen ihsin ralbawi tumbik tiang lungrualte in ral an do tlang ding a ṭul. Lungrualnak a um lo ahcun ral an neh thei dah lo ding. Paul san lai ah Khristian mimalte lawng an um hrih. Ral tampi an nei fawn. Rom acozah in Khristian biaknak kha siatsuah a duh. Judah biaknak upa pawl in le an do fawn. Cutin Jesuh Khrih khal an that zo. Grik mifim pawl khalin thu a phunphun in an el, siatsuah an duh. Asinain a thosalmi Jesuh Khrih thlarau hnaṭuannak thawngin Khristian pawl cu ralṭhatnak an nei. An nunnak ah ṭihnak zianghman um loin thuthangṭha an aupi. Misual mi pawl rundam theinak ding lamzin cu Jesuh Khrih lawngin a si timi thu cu thinlung hmunkhat le lungruat tein napi’n an aupi.

          Kumkhua nunnak kan co theinak cu Jesuh Khrih zumnak le Pathian ih zaangfahnak ruangah a si. Jesuh Khrih ih rundamnak siar lo thuthangṭha dang a um nawn lo, tiah ralṭhazet in an sim. Hiti ih thuthangṭha a simtu pawl le a zumtu pawl cu thuneitu pawlin an rak do. Himi ral tumpi donak dingah zumtu Khristian zatein thinkhat lungkhat neiin ral do a ṭulzia Paul in a sim hngai. Cule Pathian hnaṭuan hi bawhlung sit vekin a si. Bawhlung sit tikah pakhat lawng thiam in a ngah lo ih zapi lungrual le ṭangrual tlang ding a ṭul. Cutik lawngah nehnak an co thei a si. Grik ṭong in ‘sunathleo’ ti a siih a sullam cu ‘nehnak ngah theinak ding hrangah hmunkhat ih ṭuantlang’ tinak a si. Filipi kawhhran sungah lungrual lonak tete a um timi thu a theih ruangah himi lungrualnak le rualremnak thu hi napiin a simnak a si.

3. Ralṭha zetin (v. 28).

          Ṭihhrutnak thawn cun ziangtik khalah ral kan neh thei dah lo ding. Himi san laiah Satan in thuneitu pawl a rak hmang tikah ṭihnungza ngaingai a si. Nunnak pek tiangin ralṭhazet in ral do a ṭul. Paul tei’ san lai ih zumtu pawl in cuih ral an do tikah hriamnam hmang loin Pathian thutak thawn an rak do hngai. Hriamnam ih neh theih lomi zumnak thawn an do. Hriamnam ih siatsuah thei lomi Pathian thutak thawn an do. An biakmi Pathian cu a nungmi Pathian a si. Curuangah Pathian hminih kan do mi cu kan neh tengteng ding a si, tiah zumnak an nei. Cuticun thih a ṭul khalle pumpe ih thi ngam dingah an timtuah aw.

          Jesuh Khrih hrangah harsatnak tuar hi thuthangṭha karhzainak dingah hriamnam ṭhazet a rak si. “Martar tuar pawl ih thiisen cu thlaici ah an cang” (The blood of the martyr is seed) tiah Tertullian cun a sim dah. A netnak ah Satan ral kha nan neh hrimhrim ding. Nehnak petu cu Pathian a si tiah Paul cun Filipi kawhhran kha thazaang a pek hngai a si. Tuisun zumtu tampi cu kanmah le zumtu cia pawl lakah kan ral a ṭhazet. Mah le mah cu ralṭhazet in ‘keimah ka sibik’ ti phun khin kan um ih kan duh lomi pawl kan relsia, soisel aw. Zum lotu hmai ahcun zumtu kan sinak hman kan langter ngam fawn si lo. Cuvek ralṭhat hi ruah ding tampi a um.

4. Tuarnak ah covo zemmi (vv. 29-30).

          Khristian hrekkhat in zumtu kan si ahcun harsatnak kan tong nawn lo ding, tiah kan rak ruat sual ṭheu. Khristian thuanthu kan zoh tikah thuthangṭha hi ol zetin a karhzai dah lo. Harsatnak tampi a um ringring. Jesuh Khrih hrangah ṭuanvo pekmi nan si ruangah zumnak lam lawng hi a tawk lo, Jesuh Khrih hrangah tuarnak ton ding khal a tel cih a si, a ti duhmi a si. ^“Khrih nan zumnak lawngah si loin amah ih hrang nan tuarnak khalah covo zemmi nan si hi mi vannei nan si” tiah fiangzetin a sim (v. 29). Filipi kawhhran khal keimah vekin raldonak sungah nan tel ve ding a ṭul a si a ti hngai. Leitlun mi in zoh tikah ṭihnungza a si. Sikhalsehla Jesuh Khrih mit ahcun ṭihphannak a um lo. Cahnak a si sawn. Ziangahtile a netnak ah nehtu cu Jesuh Khrih a si. Himi zirhnak hi tuini zumtu kan hrangah thazaang kan laknak a si. Harsatnak hi zumfeknak langtertu a siih zumtu dik kan si le kan si lo theih theinak khal a si. Jesuh Khrih zumnak a nungmi thawn Satan ral do ding hi zumtu kan zate ih hnaṭuan tumpi a si.

Thunetnak

          Zumtu pawl, tuini ah kanmah le kanmah do aw rero ding kan si lo. Kan duh daan, hmuh daan le kan pom daan hi a bang aw lo. Curuangah cuih bang aw lomi parah do aw rero hnakin zum lotu pawl le sakhua dang pawl, Satan hman rua pawl hi kan do cio sawn dingmi an si. Kan ral pawl hi kanmah hnakin an thazaang a cak deuh ko ding. David in a ralpa Goliath micakzet kha ziangtin a neh ti cu kan thei cio. Paul khalin a simmi cu ‘nehnak a lo petu cu Pathian a si, tiah a ti. Curuangah Pathian duh daan vekin nung cio in, thinlung rualte’n Satan ral kan do cio a ṭul. Ral ṭhazet in kan do dingih tuarnak caan a thlen khalle kan covo a si ruangah Khrih Jesuh hrangah lungawite’n tuar cio uhsi. Cuticun Khristian raldonak cu nehnak thawn Pathian thangṭhat in kan fehsuak vivo thei ding a si. Pathian hmin khal a sunglawi sinsin thei ding a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

01.02.2014|8:45 pm.

JESUH KHRIH AH REMNAK (Peace in Christ)

Baibal Caanghril:

“Euodia le Sintekhe, nan hnenah zaangfah ka lo dil: Bawipa ih duhnak thlunin nan thinlung hmunkhat dingah zuam uh. Cule nang rintlak ka hnaṭuanpi, hi nunau pahnihte hi rak bawm aw, ti ka lo duh ve. Ziangahtile keimah thawn hnaṭuan tlang an si; Klement le Pathian nunnak cabu sungih hmin khummi ka hnaṭuanpi hmuahhmuah thawn Thuthangṭha zaiter dingah keimah thawn napi ih hnaṭuantu an si” (Filipi 4:2-3).

Thuthoknak.

          Remnak hi zumtu nun ah kan neih ding a thupizetmi pakhat a si. A hleice in zumtu pawl cu Jesuh Khrih ah remnak kan neih ding a thupi ngaingai. Kawhhran sungah siseh, pawlkom sungah siseh, rem-awknak a um lo ahcun duh um lozetmi buainak a suahpi thei. Ṭhenṭhek awknak tumpi tiang a thleng thei. Hmuh daan, ruah daan le pom daan a bang aw lo tikah rem-aw lonak a tam duh cuang. Tuini zumtu lak khalah kan zirnak, kan ruahnak le kan thupom, kan fehpi duhmi pawl ruangah rem lonak a suak ṭheu. Hi pawl hi atu lawngih suakmi si loin kawhhran hmaisa lam khalah a um zomi a si. Himi Baibal caang sungah Filipi kawhhran sungah rem aw lonak le thubuai a um ruangah Paul in seherhzet in zirhnak a neimi thu kan hmu thei. Zaangfah dil phah in a zirhmi a si. Himi thuhla zoh in zumtu pawl Jesuh Khrih ah remnak kan neih ding a ṭulzia kan zohtlang hnik ding.

1. Nunau Upa Pahnih Rem-awk lonak.

          Filipi Kawhhran sungah ‘Euodia’ le ‘Sintekhe’ timi nunau upa pahnih an um. Annih hi Kawhhran hruaitu upa pahnih ih nupi veve khal an si. An pahnih hi hruaitu ka si deuh tiin sinak an cuh-aw deuh ruangah an rem-aw lo a si hmang. Cangantu hrekkhat cun nu upa hruaitu deuh siding an cuh aw, tiah an ngan. A hrekkhat nih cun hlarem thuhla lam thawn pehpar aw in an thu a kalh awmi si tiah an ti. William Barclay ih nganmi sung ahcun, Biakinn an nei hrih lo ruangah himi nunau upa pahnih tei’ inn hi khawmnak ah an rak hmang ṭheu. Himi khawmnak hmun thawn pehpar aw in buainak a suak a si men ding, ti a si.Anmah pahnih rem-awk lonak ruangah kawhhran sungah buainak a suak pang ding, tiah Paul a thin a phang. Curuangah Paul in an rem-aw theinak dingah zaangfah a dil hngainak a si. Kum zabi pakhatnak san laiih nunau dinhmun a niamzet ih ruah lai caan ah hibangtuk a cakmi nunau hruaitu kawhhran sungah an um theimi hi mangbangza ngaingai a si.

          Kawhhran thokpek hrawng ahcun nunau pawl an lang ngaingai thei lo. Cule Israel pawlih nunphung ah nunau dinhmun hi a niam ngaingai. Asinain dunglam ihsin ṭanpitu ṭhazet an rak si ṭheu. Judah ram hnakin Masidonia peng ahcun hmun dang thawn an bang aw lo. Nunau pawl hi zalennak an nei deuh. Curuangah kawhhran kaihhruainak ah nunau pawlin thuhla rel theinak dinhmun an rak nei theinak a si. Hitiih hruaitu dinhmun a ummi nunau upa pahnih rem aw lo hi a poizet a simi pakhat a si.

2. Masidonia peng Nunau pawl ih kaihhruainak.

          A veihnihnak Paul khual a tlawn laiah Filipi khua ah a rak thleng. Tirhthlah 16:13-14 kan zoh tikah Paul le Silas te pawl hna an ṭuan tikah a hmaisa in nunau hnenah a rak si. Jesuh Khrih ih thuthangṭha an relpi hmaisa bikmi cu puan sendup zuartu Lydia a si. Himi nu in Jesuh Khrih cu i rundamtu le ka Bawipa a si, tiah a pom ih a cohlan tikah Europe ram sungah Khristian hmaisabik ah a cang. Mipa tampi sungin Lydia in zumtu Khristian a can hmaisa theinak kan zoh tikah Filipi kawhhran a hramthoknak hi nunau an si, kan ti le a palh lo ding. Filipi lawng si loin Thesalonika khua le Berea khua an feh tik khalah nunau pawl hi zumtu hmaisa an siih Jesuh Khrih a cohlangtu an si, tiah kan hmu thei fawn (Tirh. 17:4, 12-15). Lydia hi hnipuan man nei a simi puan sendup zuartu, an ti tikah pursumnak lam mit a nei ti ding tluk a si. Mi zaran men cu a si hrimhrim lo, ti a fiang. Cule cuih san laiih nunau pakhat in amah hrangah le a pasal hrangah thlan a tuah timi thuhla khal hlanlai Grik casual an tongmi sungah a um tikah nunau pawl ih thil tithei le thuruat thei pakhat a sizia a lang a si. Cuih san lai Masidonia peng thil um daan kan zoh tikah nunau pawl in thil thupi tampi an tuah ih kawhhran sung khalah thurel le mi kaihruai theitu an rak sizia fingtein kan hmu thei a si. Tuini kawhhran le pawlkom sung khalah nunau pawl in thil an ti theimi tampi a um. Cumi pawl cu kawhhran le pawlkom ṭhansonak hrangah anmai’ talent cio hmang thiam ding hi a thupizet a si.

3. Nang Rintlak Ka hnaṭuanpi.

          Baibal thiam simfiang ngantu pawlin, “ka hnaṭuanpi” timi hi zo a si ding, tiah a phunphun in an ruat cio. “Cule nang rintlak ka hnaṭuanpi, hi nunau pahnihte hi rak bawm aw, ti ka lo duh ve,” tiah Paul ih simmi kan hmu (Fil. 4:3). Ka hnaṭuanpi (yokefellow) timi hi Grik ṭong in “sunzuge” ti a siih a sullam cu “mi hmuah ih rinsanmi”, “rinsantlak” tinak a si. Cuih a hnaṭuanpi cun harsatnak le thubuai a um tikah tawlrel ṭheutu a si. Ral awknak a um tikah remnak tuahtu, rem tertu khal a si. Cuih “ka hnaṭuanpi” timi thu ah ruah daan a phunphun a um: Mi hrekkhat in, “Puan sendup zuartu Lydia hi Pual ih nupi a si. Lydia in a rak bawm” tiah a ruattu an um. Sikhalsehla Paul in nupi a nei a si, timi thu hi khuitawk hmanah theih theinak kan nei lo ruangah a si thei lo ding, tiah mi tampi cun an ruat. Cun, Paul in pastor ṭuan dingah a thlahmi Timote a si lole Silas te pahnih lakah pakhat khat an si pei maw? tiah ruahnak neitu an um fawn.

          Cule mi hrekkhat in Filipi kawhhran ih an rinsanmi Epafroditas teh a si pei maw? tiah a ruattu an um ve. Epafroditas hi cakuat phursaktu lawng si loin Filipi khua buainak daiter ding khalah a fialcih ding a si, tiah zumnak khal a um. Himi hi mi tam deuh ih an zum daan a si. Klement timi hmin khal kan hmu thei ih (v. 3) a thuhla belte fiang deuhin kan thei ngah deuh lo. Amah le a rualpi pawl hi thuthangṭha karhzainak hrangah bawmtu taktak an siih nunnak cabu sungah hmin nganmi an si, tiah kan hmu. Cule mi hrekkhat in Klement hi neta lam ah Rom Bishop hminthangzet ah a cangmi kha a si pei maw? tiih a ruattu an um nain sirhsan ding ngaingai zianghman a um lo. Paul in ‘rintlak hnaṭuanpi’ a nei ti cu a fiangmi a si. Kannih zumtu pawl khal kan hnaṭuanpi pawlin ‘rintlak hnaṭuanpi’ tiah in ti ding hi a thupizetmi a si.

4. Remnak hrangah ruat cih dingmi.

          Kawhhran le pawlkom kan neihmi sungah rem lonak a um tikah sungtel zapi hrangah thin a nuam duh lo ngaingai. Pakhat le pakhat rem te ih um thei ding hi zumtu zate ih thinlung saduhthah a si ringring. Filipi kawhhran rem lonak ruangah Paul hi a thinlung a rethei zet. Filipi kawhhran hi a remzetmi le duhdawt aw zetmi an si tiih a hmin a than laifangah hivekin rem lonak thu a theih tikah a thin a na zet. Curuangah remnak a um theinak dingah a ti thei tawk in a tawlrel. A hmaisa ah Filipi kawhhran kha Jesuh Khrih thawngin remnak nei dingah a forh hngai. Remnak a um lonak hmun ahcun zumtu ṭha an um thei lo. Jesuh Khrih tel loin remnak taktak a um thei lo. Minung le minung cu kan sinak kan hmu aw thluh ruangah remnak taktak a suahpi thei lo. Jesuh Khrih ah hram bun ih nun a nei taktak mi ‘rintlak hnaṭuanpi, zumtu ṭha’ a um lawngah remnak a famkim thei ding a si.  Klement le a rualpi pawl cu remnak a tuahtu an siih nunnak cabu sungah hmin nganmi an si. Kan Bawipa Jesuh in, “Remnak a tuahtu pawl cu mi thluasuak an si; Ziangahtile Pathian ih fahniang tiah kawh an si ding”, tiah a sim (Mat. 5:9).

Thunetnak.

Tuihni hruaitu upa pawl in Filipi khua ah nunau upa pahnih pawl an rem-aw lo ruangah buainak a suak bangin kan san khalah kanmah ruangah buainak a suak pang maw ti hi ṭhatein ruat aw ringring kan ṭul. Kan kawhhran le pawlkom sungah dinhmun cuh awk ruangah siseh, duh daan, pom daan le zirh daan bang aw lo ruangah siseh, buainak le rem lonak a suahpitu kan si pang maw ti hi kan cekfel awk a ṭul. Kanmah ruangah pawlkom le kawhhran sungah rem lonak a suak tertu kan si pang ahcun a poizet ding. Bawipai’ duhnak thlun in remnak tuahtu kan si theinak dingah le tangdornak thawn Jesuh Khrih le a kawhhran riantu ṭha kan si theinak dingah kan nunnak ap aw cio uhsi. Jesuh Khrih cu kan remnak hrampi a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

25.01.2014|9:18 pm.