KHRISTIAN RALDONAK

Baibal Caanghril:

          “Nan ral pawl kha ṭih hlah uh. Ralṭha zetin um uh. Cumi cun annih an sung ding ih nannih nehtu nan si ding ti kha a langter ding; ziangahtile nehnak a lo petu cu Pathian a si” (Filipi 1:28).

Baibal siarbet: Filipi 1:27-30.

          Khristian nun timi hi raldonak thawn a bang aw. Khristian nun ih kan nung theinak dingah nitin ten ral do ringring ding a ṭul. Pangpar thawn a phahmi lamzin a si dah lo. Hling le so karlakah, ṭihnungza a phunphun karlakah a feh reromi nunnak a si. Nitin kan nunnak ah kan ton rero mi a si. A hleice in Paul ih nunnak ah fiangzet ih kan hmu theimi a si. Jesuh Khrih ah lungawinak tumpi a nei ko nain leitlun mit lam in kan zoh tikah nitinte’n ral do rero mi a si. Satan ral a phunphun kha a do tikah thawngtlaknak, taksa ruangpum ih tuarnak, relsiatnak, hneknak, huatnak pawl lawngte in a khat a si. Jesuh Khrih zumnak a dotu pawl ih ral kha a nunnak cem tiang le nehnak dinhmun a thlen tiang a do theitu paralṭha a si.

1. Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin (v. 27)

          Paul in Filipi kawhhran hi Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin an um theinak dingin a forh hngai. Baibal cabu hrekkhat sung ahcun, “Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin nan nuncan cu si thei sehla” timi ṭongfang hi “Pathian uknak sungah” (the kingdom of God) tiin an nganmi a um. Rom acozah uknak hmelthlam hmangin a simmi a si. Amah hi Rom miphun sinak neitu a si ruangah Rom daan a thlun. Filipi khua khal Rom uknak kuthnuai ah a ummi a si vekin Rom acozah ih duhnak kha famkimte’n an thlun ih an tuah. Rom khuapi sung a ummi pawl khalin Rom ṭong in an ṭong ih Rom nunphung in an nung. ‘Khrih Thuthangṭha ih duh daan vekin nan nuncan cu si thei sehla’ timi ṭongfang hi a thupi ngaingai. Pathian uknak sungah a ummi pawl in Pathian ih tuahter in duhmi kha tuah thluh dingmi an si. Cutikah Pathian uknak rami (citizens of God) an si thei ding, a ti hngai.

          Kawlram mi kan si ahcun Kawlram uknak daan kha thlun ding kan ṭul. Kawlram sungah kan um ih Kawlram acozah ih daan tuahmi kan thlun duh lo ahcun kanmah sawn kan palh ding a si. Pathian rammi kan si ruangah Pathian duhnak tuah hi kan nunnak le kan ziaza in langter dingmi kan si. Pathian rammi si fawn si, Pathian duhnak ziang siar lo ih kan um ahcun kan nun a dik lo ding. Latin ṭong cun ‘converseri’ ti a siih a sullam cu “Nan nunnak vekin nan nunpi dingmi a si,” tinak a si. Kaa lawngin zumtu ah kan cang thei lo. Pathian uknak ram ah telmi pawl lawngin Pathian duhnak tuah hi an hnaṭuan tumbik a si. Warren W. Wearsbe in Paul nunnak thawn pehpar aw in biazai pakhat a ngan ih hitin a si:

          Thuthangṭha ngantu na si,

          Nikhat ah hnah khat tete in,

          Thilṭha na tuahmi le,

          Na thusim in na langter;

          Mi in an siar tikah,

          Zumtlak na si le si lo;

          Na nuncan ah an hmu ding…

          Kan nunnak cu midang in an siar theimi ca a si (2 Kor. 3:2). Leitlun cabu lakih a ṭhabik cu minung kan nun daan ihsin siar theih a si. Na nunnak hmangin midang in Jesuh Khrih cu an hmu dingih midang in an siar tikah Jesuh Khrih cu an thangṭhat thei ding a si. Himi hi Satan ral donak hriamnam ṭhabik a si tiah Filipi kawhhran hnenah Paul in a sim. Kannih khal mi ih siar thei ding le siar ṭhami ca si ding kan ṭul a si.

2. Thinlung rualtein (v. 27).

          Ral do tikah ralkap menmen ihsin ralbawi tumbik tiang lungrualte in ral an do tlang ding a ṭul. Lungrualnak a um lo ahcun ral an neh thei dah lo ding. Paul san lai ah Khristian mimalte lawng an um hrih. Ral tampi an nei fawn. Rom acozah in Khristian biaknak kha siatsuah a duh. Judah biaknak upa pawl in le an do fawn. Cutin Jesuh Khrih khal an that zo. Grik mifim pawl khalin thu a phunphun in an el, siatsuah an duh. Asinain a thosalmi Jesuh Khrih thlarau hnaṭuannak thawngin Khristian pawl cu ralṭhatnak an nei. An nunnak ah ṭihnak zianghman um loin thuthangṭha an aupi. Misual mi pawl rundam theinak ding lamzin cu Jesuh Khrih lawngin a si timi thu cu thinlung hmunkhat le lungruat tein napi’n an aupi.

          Kumkhua nunnak kan co theinak cu Jesuh Khrih zumnak le Pathian ih zaangfahnak ruangah a si. Jesuh Khrih ih rundamnak siar lo thuthangṭha dang a um nawn lo, tiah ralṭhazet in an sim. Hiti ih thuthangṭha a simtu pawl le a zumtu pawl cu thuneitu pawlin an rak do. Himi ral tumpi donak dingah zumtu Khristian zatein thinkhat lungkhat neiin ral do a ṭulzia Paul in a sim hngai. Cule Pathian hnaṭuan hi bawhlung sit vekin a si. Bawhlung sit tikah pakhat lawng thiam in a ngah lo ih zapi lungrual le ṭangrual tlang ding a ṭul. Cutik lawngah nehnak an co thei a si. Grik ṭong in ‘sunathleo’ ti a siih a sullam cu ‘nehnak ngah theinak ding hrangah hmunkhat ih ṭuantlang’ tinak a si. Filipi kawhhran sungah lungrual lonak tete a um timi thu a theih ruangah himi lungrualnak le rualremnak thu hi napiin a simnak a si.

3. Ralṭha zetin (v. 28).

          Ṭihhrutnak thawn cun ziangtik khalah ral kan neh thei dah lo ding. Himi san laiah Satan in thuneitu pawl a rak hmang tikah ṭihnungza ngaingai a si. Nunnak pek tiangin ralṭhazet in ral do a ṭul. Paul tei’ san lai ih zumtu pawl in cuih ral an do tikah hriamnam hmang loin Pathian thutak thawn an rak do hngai. Hriamnam ih neh theih lomi zumnak thawn an do. Hriamnam ih siatsuah thei lomi Pathian thutak thawn an do. An biakmi Pathian cu a nungmi Pathian a si. Curuangah Pathian hminih kan do mi cu kan neh tengteng ding a si, tiah zumnak an nei. Cuticun thih a ṭul khalle pumpe ih thi ngam dingah an timtuah aw.

          Jesuh Khrih hrangah harsatnak tuar hi thuthangṭha karhzainak dingah hriamnam ṭhazet a rak si. “Martar tuar pawl ih thiisen cu thlaici ah an cang” (The blood of the martyr is seed) tiah Tertullian cun a sim dah. A netnak ah Satan ral kha nan neh hrimhrim ding. Nehnak petu cu Pathian a si tiah Paul cun Filipi kawhhran kha thazaang a pek hngai a si. Tuisun zumtu tampi cu kanmah le zumtu cia pawl lakah kan ral a ṭhazet. Mah le mah cu ralṭhazet in ‘keimah ka sibik’ ti phun khin kan um ih kan duh lomi pawl kan relsia, soisel aw. Zum lotu hmai ahcun zumtu kan sinak hman kan langter ngam fawn si lo. Cuvek ralṭhat hi ruah ding tampi a um.

4. Tuarnak ah covo zemmi (vv. 29-30).

          Khristian hrekkhat in zumtu kan si ahcun harsatnak kan tong nawn lo ding, tiah kan rak ruat sual ṭheu. Khristian thuanthu kan zoh tikah thuthangṭha hi ol zetin a karhzai dah lo. Harsatnak tampi a um ringring. Jesuh Khrih hrangah ṭuanvo pekmi nan si ruangah zumnak lam lawng hi a tawk lo, Jesuh Khrih hrangah tuarnak ton ding khal a tel cih a si, a ti duhmi a si. ^“Khrih nan zumnak lawngah si loin amah ih hrang nan tuarnak khalah covo zemmi nan si hi mi vannei nan si” tiah fiangzetin a sim (v. 29). Filipi kawhhran khal keimah vekin raldonak sungah nan tel ve ding a ṭul a si a ti hngai. Leitlun mi in zoh tikah ṭihnungza a si. Sikhalsehla Jesuh Khrih mit ahcun ṭihphannak a um lo. Cahnak a si sawn. Ziangahtile a netnak ah nehtu cu Jesuh Khrih a si. Himi zirhnak hi tuini zumtu kan hrangah thazaang kan laknak a si. Harsatnak hi zumfeknak langtertu a siih zumtu dik kan si le kan si lo theih theinak khal a si. Jesuh Khrih zumnak a nungmi thawn Satan ral do ding hi zumtu kan zate ih hnaṭuan tumpi a si.

Thunetnak

          Zumtu pawl, tuini ah kanmah le kanmah do aw rero ding kan si lo. Kan duh daan, hmuh daan le kan pom daan hi a bang aw lo. Curuangah cuih bang aw lomi parah do aw rero hnakin zum lotu pawl le sakhua dang pawl, Satan hman rua pawl hi kan do cio sawn dingmi an si. Kan ral pawl hi kanmah hnakin an thazaang a cak deuh ko ding. David in a ralpa Goliath micakzet kha ziangtin a neh ti cu kan thei cio. Paul khalin a simmi cu ‘nehnak a lo petu cu Pathian a si, tiah a ti. Curuangah Pathian duh daan vekin nung cio in, thinlung rualte’n Satan ral kan do cio a ṭul. Ral ṭhazet in kan do dingih tuarnak caan a thlen khalle kan covo a si ruangah Khrih Jesuh hrangah lungawite’n tuar cio uhsi. Cuticun Khristian raldonak cu nehnak thawn Pathian thangṭhat in kan fehsuak vivo thei ding a si. Pathian hmin khal a sunglawi sinsin thei ding a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

01.02.2014|8:45 pm.

JESUH KHRIH AH REMNAK (Peace in Christ)

Baibal Caanghril:

“Euodia le Sintekhe, nan hnenah zaangfah ka lo dil: Bawipa ih duhnak thlunin nan thinlung hmunkhat dingah zuam uh. Cule nang rintlak ka hnaṭuanpi, hi nunau pahnihte hi rak bawm aw, ti ka lo duh ve. Ziangahtile keimah thawn hnaṭuan tlang an si; Klement le Pathian nunnak cabu sungih hmin khummi ka hnaṭuanpi hmuahhmuah thawn Thuthangṭha zaiter dingah keimah thawn napi ih hnaṭuantu an si” (Filipi 4:2-3).

Thuthoknak.

          Remnak hi zumtu nun ah kan neih ding a thupizetmi pakhat a si. A hleice in zumtu pawl cu Jesuh Khrih ah remnak kan neih ding a thupi ngaingai. Kawhhran sungah siseh, pawlkom sungah siseh, rem-awknak a um lo ahcun duh um lozetmi buainak a suahpi thei. Ṭhenṭhek awknak tumpi tiang a thleng thei. Hmuh daan, ruah daan le pom daan a bang aw lo tikah rem-aw lonak a tam duh cuang. Tuini zumtu lak khalah kan zirnak, kan ruahnak le kan thupom, kan fehpi duhmi pawl ruangah rem lonak a suak ṭheu. Hi pawl hi atu lawngih suakmi si loin kawhhran hmaisa lam khalah a um zomi a si. Himi Baibal caang sungah Filipi kawhhran sungah rem aw lonak le thubuai a um ruangah Paul in seherhzet in zirhnak a neimi thu kan hmu thei. Zaangfah dil phah in a zirhmi a si. Himi thuhla zoh in zumtu pawl Jesuh Khrih ah remnak kan neih ding a ṭulzia kan zohtlang hnik ding.

1. Nunau Upa Pahnih Rem-awk lonak.

          Filipi Kawhhran sungah ‘Euodia’ le ‘Sintekhe’ timi nunau upa pahnih an um. Annih hi Kawhhran hruaitu upa pahnih ih nupi veve khal an si. An pahnih hi hruaitu ka si deuh tiin sinak an cuh-aw deuh ruangah an rem-aw lo a si hmang. Cangantu hrekkhat cun nu upa hruaitu deuh siding an cuh aw, tiah an ngan. A hrekkhat nih cun hlarem thuhla lam thawn pehpar aw in an thu a kalh awmi si tiah an ti. William Barclay ih nganmi sung ahcun, Biakinn an nei hrih lo ruangah himi nunau upa pahnih tei’ inn hi khawmnak ah an rak hmang ṭheu. Himi khawmnak hmun thawn pehpar aw in buainak a suak a si men ding, ti a si.Anmah pahnih rem-awk lonak ruangah kawhhran sungah buainak a suak pang ding, tiah Paul a thin a phang. Curuangah Paul in an rem-aw theinak dingah zaangfah a dil hngainak a si. Kum zabi pakhatnak san laiih nunau dinhmun a niamzet ih ruah lai caan ah hibangtuk a cakmi nunau hruaitu kawhhran sungah an um theimi hi mangbangza ngaingai a si.

          Kawhhran thokpek hrawng ahcun nunau pawl an lang ngaingai thei lo. Cule Israel pawlih nunphung ah nunau dinhmun hi a niam ngaingai. Asinain dunglam ihsin ṭanpitu ṭhazet an rak si ṭheu. Judah ram hnakin Masidonia peng ahcun hmun dang thawn an bang aw lo. Nunau pawl hi zalennak an nei deuh. Curuangah kawhhran kaihhruainak ah nunau pawlin thuhla rel theinak dinhmun an rak nei theinak a si. Hitiih hruaitu dinhmun a ummi nunau upa pahnih rem aw lo hi a poizet a simi pakhat a si.

2. Masidonia peng Nunau pawl ih kaihhruainak.

          A veihnihnak Paul khual a tlawn laiah Filipi khua ah a rak thleng. Tirhthlah 16:13-14 kan zoh tikah Paul le Silas te pawl hna an ṭuan tikah a hmaisa in nunau hnenah a rak si. Jesuh Khrih ih thuthangṭha an relpi hmaisa bikmi cu puan sendup zuartu Lydia a si. Himi nu in Jesuh Khrih cu i rundamtu le ka Bawipa a si, tiah a pom ih a cohlan tikah Europe ram sungah Khristian hmaisabik ah a cang. Mipa tampi sungin Lydia in zumtu Khristian a can hmaisa theinak kan zoh tikah Filipi kawhhran a hramthoknak hi nunau an si, kan ti le a palh lo ding. Filipi lawng si loin Thesalonika khua le Berea khua an feh tik khalah nunau pawl hi zumtu hmaisa an siih Jesuh Khrih a cohlangtu an si, tiah kan hmu thei fawn (Tirh. 17:4, 12-15). Lydia hi hnipuan man nei a simi puan sendup zuartu, an ti tikah pursumnak lam mit a nei ti ding tluk a si. Mi zaran men cu a si hrimhrim lo, ti a fiang. Cule cuih san laiih nunau pakhat in amah hrangah le a pasal hrangah thlan a tuah timi thuhla khal hlanlai Grik casual an tongmi sungah a um tikah nunau pawl ih thil tithei le thuruat thei pakhat a sizia a lang a si. Cuih san lai Masidonia peng thil um daan kan zoh tikah nunau pawl in thil thupi tampi an tuah ih kawhhran sung khalah thurel le mi kaihruai theitu an rak sizia fingtein kan hmu thei a si. Tuini kawhhran le pawlkom sung khalah nunau pawl in thil an ti theimi tampi a um. Cumi pawl cu kawhhran le pawlkom ṭhansonak hrangah anmai’ talent cio hmang thiam ding hi a thupizet a si.

3. Nang Rintlak Ka hnaṭuanpi.

          Baibal thiam simfiang ngantu pawlin, “ka hnaṭuanpi” timi hi zo a si ding, tiah a phunphun in an ruat cio. “Cule nang rintlak ka hnaṭuanpi, hi nunau pahnihte hi rak bawm aw, ti ka lo duh ve,” tiah Paul ih simmi kan hmu (Fil. 4:3). Ka hnaṭuanpi (yokefellow) timi hi Grik ṭong in “sunzuge” ti a siih a sullam cu “mi hmuah ih rinsanmi”, “rinsantlak” tinak a si. Cuih a hnaṭuanpi cun harsatnak le thubuai a um tikah tawlrel ṭheutu a si. Ral awknak a um tikah remnak tuahtu, rem tertu khal a si. Cuih “ka hnaṭuanpi” timi thu ah ruah daan a phunphun a um: Mi hrekkhat in, “Puan sendup zuartu Lydia hi Pual ih nupi a si. Lydia in a rak bawm” tiah a ruattu an um. Sikhalsehla Paul in nupi a nei a si, timi thu hi khuitawk hmanah theih theinak kan nei lo ruangah a si thei lo ding, tiah mi tampi cun an ruat. Cun, Paul in pastor ṭuan dingah a thlahmi Timote a si lole Silas te pahnih lakah pakhat khat an si pei maw? tiah ruahnak neitu an um fawn.

          Cule mi hrekkhat in Filipi kawhhran ih an rinsanmi Epafroditas teh a si pei maw? tiah a ruattu an um ve. Epafroditas hi cakuat phursaktu lawng si loin Filipi khua buainak daiter ding khalah a fialcih ding a si, tiah zumnak khal a um. Himi hi mi tam deuh ih an zum daan a si. Klement timi hmin khal kan hmu thei ih (v. 3) a thuhla belte fiang deuhin kan thei ngah deuh lo. Amah le a rualpi pawl hi thuthangṭha karhzainak hrangah bawmtu taktak an siih nunnak cabu sungah hmin nganmi an si, tiah kan hmu. Cule mi hrekkhat in Klement hi neta lam ah Rom Bishop hminthangzet ah a cangmi kha a si pei maw? tiih a ruattu an um nain sirhsan ding ngaingai zianghman a um lo. Paul in ‘rintlak hnaṭuanpi’ a nei ti cu a fiangmi a si. Kannih zumtu pawl khal kan hnaṭuanpi pawlin ‘rintlak hnaṭuanpi’ tiah in ti ding hi a thupizetmi a si.

4. Remnak hrangah ruat cih dingmi.

          Kawhhran le pawlkom kan neihmi sungah rem lonak a um tikah sungtel zapi hrangah thin a nuam duh lo ngaingai. Pakhat le pakhat rem te ih um thei ding hi zumtu zate ih thinlung saduhthah a si ringring. Filipi kawhhran rem lonak ruangah Paul hi a thinlung a rethei zet. Filipi kawhhran hi a remzetmi le duhdawt aw zetmi an si tiih a hmin a than laifangah hivekin rem lonak thu a theih tikah a thin a na zet. Curuangah remnak a um theinak dingah a ti thei tawk in a tawlrel. A hmaisa ah Filipi kawhhran kha Jesuh Khrih thawngin remnak nei dingah a forh hngai. Remnak a um lonak hmun ahcun zumtu ṭha an um thei lo. Jesuh Khrih tel loin remnak taktak a um thei lo. Minung le minung cu kan sinak kan hmu aw thluh ruangah remnak taktak a suahpi thei lo. Jesuh Khrih ah hram bun ih nun a nei taktak mi ‘rintlak hnaṭuanpi, zumtu ṭha’ a um lawngah remnak a famkim thei ding a si.  Klement le a rualpi pawl cu remnak a tuahtu an siih nunnak cabu sungah hmin nganmi an si. Kan Bawipa Jesuh in, “Remnak a tuahtu pawl cu mi thluasuak an si; Ziangahtile Pathian ih fahniang tiah kawh an si ding”, tiah a sim (Mat. 5:9).

Thunetnak.

Tuihni hruaitu upa pawl in Filipi khua ah nunau upa pahnih pawl an rem-aw lo ruangah buainak a suak bangin kan san khalah kanmah ruangah buainak a suak pang maw ti hi ṭhatein ruat aw ringring kan ṭul. Kan kawhhran le pawlkom sungah dinhmun cuh awk ruangah siseh, duh daan, pom daan le zirh daan bang aw lo ruangah siseh, buainak le rem lonak a suahpitu kan si pang maw ti hi kan cekfel awk a ṭul. Kanmah ruangah pawlkom le kawhhran sungah rem lonak a suak tertu kan si pang ahcun a poizet ding. Bawipai’ duhnak thlun in remnak tuahtu kan si theinak dingah le tangdornak thawn Jesuh Khrih le a kawhhran riantu ṭha kan si theinak dingah kan nunnak ap aw cio uhsi. Jesuh Khrih cu kan remnak hrampi a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

25.01.2014|9:18 pm.

KHRISTIAN LUNGRUALNAK (Christian Unity)

Baibal Caanghril:

“Thlarau in a lo pekmi pumkhat sinak kha ṭunghmun dingiah hmun khatih a lo ṭemkhawmtu ih remnak in hmunter uh” (Efesa 4:3)

Baibal siarbet: Johan 17; Efesa 4:1-6; 13-16.

Thuhmaihruai   

          Efesa cakuat bung 1-3 kan siar tikah Paul in Pathian ih kawhnak le zumtu kan si theinak ding hrangah Pathian ih khua a khangmi pawl thuhla ngami kan hmu thei. Jesuh Khrih cu kanmah misual pawl hrangah a thi ih a thosal. Cutikah Pathian in kan nun hlun, minung hlun kan sinak hmuahhmuah a cem ter. Cule miphun thar ah in siamthar ih kawhhran a dinsuak. Cumi cu Pathian thawn a hlat awmi minung pawl kha Pathian thawn remsalnak, pehzomnak le a ta kan sinak a langter. Miphun hmuahhmuah cu hmunkhat ah a komkhawm. Cutin a komkhawmnak ihsin miphun thar a suak ter. Cumi cu Pathian in a thuphuan a kimternak khal a si.

          Cuinsin Paulin miphun thar a si lole kawhhran in ziangtin a cangvai dingih a nunpi ding timi thu pawl bung 4-6 sungah a sim bet. Pathian ih in tuahsakmi pawl a simfiang hnu ah zumtu pawlih tuah dingmi ṭuanvo pawl a sim sal. Phundang in kan sim a sile Pathian lam ih tuahmi pawl a sim hnu ah minung lam ṭuanvo pawl a tarlang. Curuangah “Bawipa ih hnaṭuannak ruangih thawng a tlami keimah in Pathian kawhmi nan si bangtuk in nan nunnak ah amah ih kawhmi nan sinak kha langter uh, tiah ka lo forh” a ti (Efe. 4:1). Hizawn ah ‘nan sinak kha langter uh,’ a timi hi minung ih kan tuah dingmi pawl sim duhmi a si. A pakhatnak ah miphun thar sinak cu lungrualnak in langter ding a ṭul. A pahnihnak ah cuih miphun thar hi thianghlim nun nei a ṭul. Himi thu pahnih a ṭulzia hi Efesa 4:17 ihsin 5:21 sungah a tarlang a si.

1. Paul ih simmi Lungrualnak.

          Hi hmun ah Pathian duhmi ‘lungrualnak’ hi thu pali in a langter.

(a)        Thinlung neemnak, tangdor le thinsaunak neiin duhdawtnak thawn pakhat le pakhat zawiawk theinak in langter ding (Efe. 4:2).

(b)       Bawi pakhat, rinnak pakhat, baptisma pakhat lawng a um. Pathian pakhat a umih ziang hmuahhmuah ih Pa a simi Pathian pakhat lawng a um timi tlun ah hram bun ding (Efe. 4:5-6).

(c)        A hrilmi pawl cu pumpak ciar in covo laksawng an nei fingfing ruangah pumkhat sinak ih muril a langter (Efe. 4:7).

(d)       Pumkhat sinak le remdaihnak pawl kilkhawi theinak dingah Khrih ih famkimnak a simi pitlinnak kan neih cio theinak ding hrangah a si (Efe. 4:13).

          Curuangah lungrualnak le pumkhat sinak kan kilkhawi theinak dingah duhdawtnak thinlung (Charity), pumkhat cannak (Unity), phun dangdang sungin bang awknak (Diversity) le ṭhanlen pitlinnak (Maturity) pawl ih nei lo theih lo kan neih ṭulmi sinak pawl an si.

          Pathian ih hrilmi pawlin sinak (qualification) pa 5 thawn kim a ṭul. Cupawl cu, (1) thinlung tangdornak (2) thinlung neemnak (3) thinsaunak (4) duhdawtnak thawn pakhat le pakhat ngaithiam awknak (5) pawlkom awknak pawl tla an si. Zumtu pawlin himi sinak pawl kan neih theinak dingah Paul in thla a cam (Efe. 3:17). Tuini khalah zumtu pawl duhdawtnak thawn a khatmi nun kan nei cio theinak dingah Paul in in forh a si. Mi hrek cun thinlung neemnak a neitu pawl kha an hmuhsuam ṭheu. Thinlung neemnak hi thupi an ret lotu an um. Sikhalsehla zumtu cun thinlung neem in tangdor in um hi thupi ah ret ding kan ṭul (Fil. 2:3-8). Tangdornak thinlung thawn lawng pumkhat sinak a suahpi thei ding. Puarthaunak cun mi a ṭhenṭhek ter sawn a si.

          Thinlung neemnak (meekness) hin dingthluk lairelnak le remnak a suahpi thei. Thinlung neemnak hi famkim lo le ṭihhrut ruangah a si lo. Minung kan nun in kilhimtu pakhat a si sawn. Hotu pawl thinlung neem an neih tikah zoh a mawi zet. Thinsaunak khal hi mizaraan ih nei theihmi a si lo. Duhdawtnak cu a thupi bik. Duhdawtnak cun a dang sinak zate parah a khuh thluh thei a si.

2. Pumkhat sinak kha ṭunghmun ter ding.

          Paul in, “Thlarau in a lo pekmi pumkhat sinak kha ṭunghmun dingah hmun khatih a lo ṭemkhawmtu ih remnak in hmunter uh” a ti (Efe. 4:3). Hinah hin thumkom Pathian sinak thu thawn a pehzom tiah lak theih a si. Pathian ah Pa, Fapa le Thiang Thlarau tiin caan dangdang ah sinak phunthum thawn a lang ko nain Pathian cu pakhat lawng a si.

          “Ruangpum pakhat” a ti tikah Jesuh Khrih ih ruangpum a simi kawhhran a sawh duhmi a si. “Thlarau pakhat” a ti tik khalah zumtu pawlih nun sungah a ummi Thiang Thlarau kha sim duhmi a si. Cuih Thlarau thawngin zumtu pawl cu kawhhran ah lut dingin tihnim hmaisa a ṭul (1 Kor. 12:13). Thiang Thlarau a neimi zumtu cun Khrih ih ruangpum a simi kawhhran sungah pumkhat sinak nei cio ding a ṭul a si. Cun ruahsannak pakhat, rinnak pakhat, baptisma pakhat a timi hi Jesuh Khrih timi Bawi pakhat lawng kan neih ruangah a si. Bawi Khrih sungah zumnak, ruahsannak le baptisma conak pawl hi um lo theih lomi pawl an si (1 Kor. 1;13; Gal. 3:27). Pa, Fapa le Thiang Thlarau sinak pathum thawn a lang awmi Pathian cu pakhat lawng a si vekin kannih khal a dangdang kan si ko nain pumkhat si thei ding hi a duhsak a si. Bawi Jesuh ih thlacammi khal a si (Joh. 17).

          Sikhalsehla tuini ah kawhhran tampi in kan ṭhenṭhek aw thluh. Ruah daan, pom daan bang aw lo ruangah a si. Cumi thu ah Paul cun, “Thlarau in a lo pekmi pumkhat sinak kha ṭunghmun dingah hmun khatih a lo ṭeemkhawmtu ih remnak in hmunter uh,” a ti (Efe. 4:3). Efesa kawhhran sungtel pawl hrangah kuatmi a si kona’n Asia sungih a ummi midang pawl hrang khalah a si tiah a hmaisa lam ah kan sim zo. Efesa khua ah innsang ah a khawmmi inn-kawhhran a um vekin khua dangdang khalah a um thei ve mi a si. Ziangvek in mah le inn ah, biakinn ah kan khawm aw khal le pakhat le pakhat do awk rero ding a si lo. Zuam aw rero in iksik aw ding khal a si lo. Thuthangṭha pakhat a hlawmtu kan si cio ih mah le duh daan in kan sim kan phuang ciomi a si. Curuangah kan ṭanpi awk theinak ah ṭanpi aw in, nel aw zet in hnaṭuan tlang ding hi a thupi sawn a si. Do aw rero in soisel aw rero ding khal kan si lo. Cumi cu Paul ih duhsakmi khal a si. Ziangahtile kawhhran timi cu Jesuh Khrih ih ruangpum a si ruangah cuih ruangpum ṭhansonak dingah cun ṭuanvo kan neih daan a dang cio ti hi theifiang cio ding a thupi.

3. Lungrualnak in Pitlin ṭhansonak a suahpi.

          Paul in kawhhran sungih zumtu hmuahhmuah in kawhhran ih cangvainak pawl le hnaṭuannak ah telkim thluh in pitling ṭhangso ter dingah a forh hngai. Curuangah “Cuticun kan zumnak ah le Pathian Fapa kan theihnak pakhat sungah kan finkhawm aw ṭheh ding; patling kan si dingih Khrih ih patling a sinak a saannak bik hmun khal kan thleng ve ding,” tiah hmuitinmi a tarlang a si (Efe. 4:13). A hngetkhohmi kawhhran kan dinsuahpi theinak dingah a thupimi (3) tuah a ṭul. Cupawl cu:

(1)   Zumnak bangrep nei a ṭul. Zumnak thazaang a cakmi si a ṭul. Jesuh Khrih le a duhnak theifeltu si a ṭul ih Ca Thianghlim ṭhate’n theitu si a ṭul.

(2)   Cuih zumtu pawl cu Khrih ih famkimnak ah hmunkhatte a thlengtlangtu kan si a ṭul. Khrih bangih a nungtu kan si a ṭul. Zo deuh a cak ih zo deuh a derthawm ti um loin ruahnak bangrep deuh ih luangkhat theitu kan si a ṭul. Cuti kan si theinak ding hrangah hruaitu le pastor in ṭuanvo an nei.

(3)   Thlarau lam thazaang a cakmi, Pathian thu a duhzetmi, kawhhran sung cangvainak ah a taimak zetmi, riantu ṭha siin thuthangṭha karhzainak hnaṭuan ah lungtho ringringtu pawl an si.

          Markus Barth in, ‘Pitling zumtu pakhat si dingah thil ol a si lo. Cawmdawl le somdawl vivo dingah kawhhran in ṭuanvo a nei,’ a ti. Pitlingmi zumtu sithei ding ahcun thlacam a cakmi a si ding, nuncan ziaza a ṭha mi a si ding, rinsantlak a si ding timi pawl thawn a kim a ṭul. Cule thlarau thazaang cahnak famkim thawn a khat a ṭul. Kawhhran ah mi pakhat lawng ṭhat hnak in mi zapi ṭha thluh a ṭul. Pitling thluh a ṭul. Khrih ruangpum ṭhansonak hrangah ṭuantlang a ṭul. Cutin a si lo ahcun a pitling hrih lo pawl thawn hmu aw sualnak a um thei. Cutin thil zianghman ti thei loin a cemral thei. Curuangah zumtu zate’n siamtharmi si an ṭul. Khrih ih famkimnak kan hmuitin thleng hlan lo feh vivo ding kan ṭul. “Cutik ahcun mi bumtu pawl thuzirhnak le zinpeng zawh haiseh tiih an phuahcopmi thuphan, tisuar le thlisia pawl in khuazakip ih a seep a soihmi nauhak bangtuk kan si nawn lo ding,” (Efe. 4:14). A pitling lomi, zumnak lamih a nauhak hrih pawl ruangah kawhhran kan ṭhenṭhek aw thluh. Cutin kan hnaṭuannak khal kan hlawhtling thei lo a si.

          Cutin kan si lonak dingah Paul in, “Duhdawtnak thinlung kengin thudik kan sim kan rel sawn pei ih kan lu a simi Khrih sungah a phunkim in ṭhang ding kan si,” a tinak a si (Efe. 4:15). Jesuh Khrih cu kawhhran ih lu a siih lu a um lawngah kut, ke le a dang pawl a ṭhang thei. Lu in kut ke le ruangpum zate a kai thluh ruangah kan lu a simi Jesuh Khrih cu thupi ah kan ret a ṭul. Jesuh Khrih ih zirhmi le fialmi vekin cangvai ih ṭuan a ṭul (Mat. 28:19-20). Paul in kawhhran ṭhanso pitlinnak dingah duhdawtnak le dingfelnak parah hram a bun a si, tin a sim duhmi a si. Cuticun Jesuh Khrih ih uknak hnuai ah mah le hnaṭuan ciar kan ṭuan ahcun duhdawtnak in a ṭhangso thei ding a si.

Thunetnak.

          Curuangah Paul in, “Amah Khrih ih uknak hnuai ah taksa ruang parih ṭhen dangdang pawl cu remte in an pehkhawm aw ṭheh. Hlikhlok ruhcaang pawl in taksa ruangpi cu hmun khatah an kaikhawm ṭheh. Curuangah taksa ruang parih ṭhen dangdang cu anmah ih hnaṭuan ding ciar an ṭuan tikah taksa ruangpi cu a zatein duhdawtnak in a ṭhangso a si,” a ti (Efe. 4:16). Kan zum daan, kan hmuh daan, kan ruah daan le kan pom daan pawl a bang aw lo ruangah Khristian sungah pakhat le pakhat do aw rero ding kan si lo. Kanmah le sinak cio in Bawipai’ ram hrangah ṭuan cio ding kan si sawn. Kan tuahmi ziangkim hi Pathian sunlawinak hrangah si sawn thlang seh. Zum lotu pawl hmaiah Khristian pawl kan lungrualnak le pumkhat kan sinak muril lang thlang hram seh. Rintlaknak le thudik thutak a dinpitu kawhhran cu rethei harsanak le hremnak a phunphun an tong. An nun liam tiangin kawhhran parah rinsantlak in an um. Curuangah kawhhran hi tuini tiang a ṭhangso ih a karhzai sinsin theinak a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

18.01.2014|11:54 pm.