THINGLAMTAH, PATHIAN CAHNAKHMUAL

Baibal Caanghril: “Thinglamtah parih Khrih thihnak thu hi a hloral cuahcomi pawl hrangah cun aat-hna men a si. Sikhalsehla rundam lai reromi kannih hrang ahcun Pathian ih cahnak hmual a si” a ti (1 Kor. 1:18).

Baibal siarbet: 1 Kor. 1:18-25; 15:3; Mipum. 21:4-9; Is. 53:3-5

Baibal ca sung kan siar tikah hminthang zetmi tlang tampi a um. Cumi tlang pawlih thuhla mallai kan zoh hmaisa ta ding.

A hmaisabik tlang cu Sinai tlang a si (Suah. 19:1-3). Cuih tlang ah Pathian in a miphun Israel miphun pawl hnenah Thukham Pahra a pek (Suah. 20:1ff).

A pahnihnak tlang cu Tabor tlang a si. Cuih tlang parah kan Bawipa Jesuh Khrih ih hmuihmel a thleng aw (Mat. 17:1ff).

A pathumnak tlang cu Hermon tlang a si. Himi tlang hi Israel pawlin an uarzet ih a tu le a tu an sim ringringmi tlang a si (1 San. 5:23).

A palinak tlang cu Zion tlang le Gerizim tlang an si. Himi tlang pawl thu ah Israel miphun le Samaria miphun karlak ah Pathian biaknak thuthawn pehpar aw in veitampi thu an el awk ttheu a si. Gerizim tlang hi Samaria miphun pawlin an co ih Pathian an biaknak hmun a si.

Himi tlang pawl hnakin a hminthangbikmi tlang cu Calvary (Golgotha) tlang a si. Himi tlang hi a mawinak, a sannak ruangah a hminthangmi a si lo. Kan Bawipa Jesuh Khrih thihnak hmun tlang a si ruangah a hminthangmi a si. Himi tlang ah Jesuh Khrih in thihnak a tuar nain cuih thihnak nehin minung pawl kumkhua nunnak a phurh ruangah a si.

          
Cuih tlang parih a ummi Thinglamtah thu cu tuisun tiang huham a nei hrih. Mi a hip nasa hrih. Ziangruangah a si pei?

1. Thinglamtah ihsin Pathian in minung pawlih sualnak a langter.

Pathian ih minung pawlih kan sualnak, kan borhhlawhnak hmuahhmuah cu Jesuh Khrih an thlainak thinglamtah ah a langter. Cuih thinglamtah parah hi leitlun ih duh a nungbikmi le duhdawt zaangfahnak thawn a khatmi pa cu nasazet in an hrem hnu ah an that. Paul in cuih thinglamtah cuan phah in a mitthli thawn, “Khrih cu kan sualnak ruangah a thi” a ti (1 Kor. 15:3). Cuti ih nang le keimah sualnak hrangah a langmi thinglamtah zoh in “ka hrangah a si lo” ti’n zoin a sim ngam pei? 

Sualnak timi hi a phunphum in simfiang theih a si. Thinglamtah cu cuih sualnak ih man a si. Thutthimnak ah; mi pakhat cu zuri zet in mawttaw a mawng ih a nupi le faate pahnih a phur. Tuahmawhnak an tong ih a nupi le a faate 2 cu an thi. Cuih zuri pa cun, “ka sualnak hi ziang siar lo le hngilh in ka um thei khalle cuih sualnak ruangih a rahsuahmi ka nupi le faate 2 ih ruak ka zoh tikah ka sualnak ziangtluk in so a tum ti ka theifiang a si” a ti tengteng ko ding.

Calvary tlang parih thinglamtah khal cubangtuk tthiamtthiam a si. Pathian in Jesuh Khrih ih thinglamtah cu kanmah hmu thei dingah a thlai ih “Nan zate’n misual nan si” tiah a phuanglangter a si.

2. Thianglamtah ruangah minung in kanmah le kanmah kan run-aw thei lozia a langter.

Minung in kanmai’ sualnak zate ihsin kanmah te’n luat theinak dingah kan tuah thei ahcun rundamtu kan ttul lo ding. Thinglamtah khal a um lo ding.  Sikhalsehla kanmah te’n kan sualnak ihsin kan luat thei lo. Luat dingah kan tuah thei lo. Curuangah thinglamtah a langnak a si. Cuih thinglamtah ih luangmi Bawipai’ thiisen in kan sualnak hmuahhmuah a thiangfaiter thluh.

           
Mipum siarnak 21:4-10 kan siar tikah Israel mipi an natnak ihsin damnak an ngah theinak dingah Moses in dar rul a thlai. Lunghak in a zoh duh lotu cu an dam lo. Cuih dar rul thlaimi cu dam a duhtu in an zoh tikah damnak an ngah. Bawipa Jesuh in cumi thu sirhsan in, “Moses in nelrawn ah fung parih dar rul a thlai bangtuk in Milai Fapa khal thlai a si ve ding,” tiah a ti (Joh. 3:14). Johan 12:32 ah, “Leilung ihsin khai ka si tikah mi hmuahhmuah ka hnenah ka hip thluh ding,” tiin a um. Ezekiel 18:4 ah, “Sualnak a tuahtu cu a thi ding” tiah kan hmu thei. Paul khalin Rom 6:23 ah, “Ziangahtile sualnak ih hlawhman cu thihnak a si; sikhalsehla Pathian ih laksawng cu kan Bawipa Khrih Jesun thawn kan pehzom awknak thawngin kumkhua nunnak a si” a ti. Sualnak kuttang ah a cang thei nawn lomi kan zaten rul zuk thawn a bangin thinglamtah in kan hmufiang dingah a langter a si. Misual ka si ti thei aw in Bawi Jesuh thawngih in tuahsakmi Pathian ih zaangfahnak, duhdawtnak, lainak thinpemnak pawl theifiangin siirnak thinlung taktak thawn thinglamtah hramah kuun in, khukbik in pan cio ding kan ttul a si.

3. Thinglamtah ah Pathian ih cem thei lomi a duhdawtnak a langter.

Pathian ih duhdawt zaangfahnak liolio ruangah kan sualnak a zate’n thinglamtah ah phurh a si thluh. Cuih thinglamtah par ahcun kan sualnak zate ai-ah Bawi Jesuh in thihnak tuarin luatnak in tuahsak. Misual kan siih sual thukpi sungih in runsuaknak a si. Curuangah cuih thinglamtah ahcun, “Nazareth mi Jesuh, Judah Siangpahrang” (Joh. 19:19) ti loin “Pathian in leilung hi a duhdawtzet ruangah a Fapa neihsun a pek ih amah a zumtu hmuahhmuah cu thi loin kumkhua nunnak an co ding” (Joh. 3:16) tiah ngan dingmi a si sawn. Cuih duhdawtnak ruangah mi tampi ih nun a thlengter. Kum 2000 leng lo a reizo na’n tuini tiangah hmual a thei thotho. Cuih duhdawtnak cun Pitercu ngakaitu ihsin kawhhran ih lunghrampi ah a tuah. Paul khalin, 2 Korin 5:15 ah, cuih duhdawtnak in ka nung sal, a ti. Cuih duhdawtnak cu kum zabi 4 laiah misual hminthang Augustine ih nun a thlengter ih mi ropi ah a canter. Assisi khua ih milian fapa Francis ih nun a thlengter. DL Moody, Hudson Taylor, William Carey, Adoniram Judson tei nun pawl a thlengter. Tuni tiang misual ka si, ti thei aw in cuih thinglamtah parhih duhdawtnak hmual a langih nung a thleng rero. Thinglamtah cu Pathian ih cahnak hmual taktak a si.

Thunetnak.

Isaiah 53:3-5 kan siar tikah, “Amah cu kan hmuhsuammi le kan hnonmi a si. Natnak le harsatnak a tuar. Zokhal in a zoh hman an zoh duh lo. Zianghman a si lo tiah kan umsan menmi a si. Asinain amah cu kan zonzaihnak tuartu a si. Kan natnak phurtu khal a si. A zonzaihnak le a tuarnak pawl cu Pathian ih hremnak a si tiah kan ruat. Sikhalsehla kanmah ih sual ruangah hriamhma a pu. Thil ttha lo kan tuah ruangah vuaknak a tong. Hremnak a tuarmi cu kan damnak a si. Vuaknak a tuarnak cu kan rundamnak a si”, tiah kan hmu. Thianglamtah parah Bawipa Jesuh ih a tuarnak hi nang le kei hrangah kumkhua nunnak a si. Rumdamnak a si. Curuangah Paul in, “Thinglamtah parih Khrih thihnak thu hi a hloral cuahcomi pawl hrangah cun aat-hna men a si. Sikhalsehla rundam lai reromi kannih hrang ahcun Pathian ih cahnak hmual a si” a ti (1 Kor. 1:18). Cuih thinglamtah cu na hrang, ka hrangah a si. Khirh in a nunnak pekin a duhdawtnak langter in a tuar zo. U le nau, Pathian ih cahnak hmual in a lo uk cia mi na si ti na theifiang aw zo maw?

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., Ph.D.,

Manila (The last day in Manila)

April 18, 2014 (Good Friday).

SIANGPAHRANG JESUH (Palm Sunday)

Baibal caanghril: “Himi cu profet ih a rak sim ciami kimternak dingah a si. Profet cun: ‘Zion khuapi khi sim uh, Na siangpahrang cu na hnenah a ra lai; Amah cu mi lungnem a si ih laak parah a to. Laak note parah a to a si, ti uh,’ tiah a ti” (Matthai 21:4-5).

Baibal siarbet: Luka 19:32-38; Johan 12:12-19; 18:37.

          Bawipa Jesuh le a dungthluntu pawl cu thuthangṭha phuang in khua pakhat hnu pakhat an feh vivo. Jerusalem khuapi lam panin an feh vivo a si. Bawi Jesuh Khrih in Jerusalem khuapi sung a luh daan hi Rom siangpahrang le ralbawi pawlih nehnak thawn luh daan thawn an bang aw lo. Rom siangpahrang le ralbawi pawl khuapi sung an lut tikah hmai ah fehtu, kiangkap ihsin kiltu le dunglam ihsin thluntu tampi thawn vui to phahin, rang to phahin sunglawizet in an lut ṭheu. Hngalzet le puartharzet in an lut ṭheu. Sikhalsehla Bawi Jesuh cu Jerusalem khuapi a luh tikah tangdornak langter in laak note to phah in a ra lut a si.

Hitin a cang dingmi thu hi Profet Zekhariah cun hitin a ngan cia: “Nan lungawi uh, Zion mi pawl, nan lungawi uh! Lungawi in au ciamco uh, Jerusalem mi pawl! Zoh uh, nan siangpahrang a r alai! Nehtu a si ih nehnak thawn a ra; Asinain lungnemmi a siih laak parin a ra; Laak note, laakpi ih faate to in a ra a si” (Zekhariah 9:9-10). Bawi Jesuh a luh daan cu Profet pawlih sim cia mi a famkimnak a si. Palm Sunday (Tumkau nipini) thu thawn peh aw in a tanglam thuhla pawl kan zoh ta hrih ding.

1. Siangpahrang sinak langter dingah Jerusalem ah a lut.

          Bawi Jesuh cu siangpahrang dingah a suakmi a si (Mat. 2:2). A suah laiah a zohtu pawl in siangpahrang a si tiah laksawng sunglawi a simi sui, frankincense rimhmui le mura zihmui pawl an kengih khukbil in an biak (Mat. 2:11). Herod cun amah dinhmun longtu dingah a ruatih nauhak tampi a that hngai (2:16). Mi tampi in Bawi Jesuh cu an siangpahrang ih tuah dingah hramhram in kai an tum (Joh. 6:15). Curuangah Jerusalem ah Bawi Jesuh a luhnak thu hi David le siangpahrang zate ih hmanmi nehnak thantar langter dingah khua sungah a lutnak a si. Hinah hin Bawi Jesuh in amah kha siangpahrang ah an retmi thu ah a kham hngai lo. Culawng si loin thuneitu a sinak langter dingah Biakinn ah a lut (Mat. 21:12). Biakinn cu thlacamnak inn a sizia a langter fawn (Mat. 21:13; Is. 56:7). Thuneitu a sinak langternak ah nauhak pawlin “David Fapa cu thangṭhat uh” tiah an au (Mat. 21:15).

2. Thlarau lam Siangpahrang a si.

          Bawi Jesuh in siangpahrang dinhmun a lak tikah leitlun khawvel siangpahrang sinak in a si lo. Pathian duhnak cu leitlun ah a kim theinak dingin a tuahsuaktu thlarau lam siangpahrang a sizia a lang a si. Laak to in a lutnak ih sullam cu duhdawtnak le daihnak siangpahrang a sizia langternak a si. Cumi cu Pathian uknak dinnak hrangah a si. A simmi zate kan zoh tikah lei tisa thu hnakin thlarau lam thu lawng a si. Pathian duhnak hi ziang a si timi khal fiangzet in a sim thluh hngai a si.

3. Nunnak liamtu Siangpahrang a si.

          Bawi Jesuh cu leitlun a nun netabiknak thla 6 sung cu amah dungthluntu pawl thawn an um tlang a si. Cutin an um tlang tikah Pathian uknak thuhla lawnglawng a zirh, a sim a si.  A nunnak liam ding thuhla a sim tikah a dungthluntu pawl hmanin an theifiang thei lo. Mi tampi an bei a dong thluh.

          Sikhalsehla a thok lam ih an theifiang lomi cu Thlarau thianghlim ih zirhnak thawngin neta ah an theifiang sal a si. Thlarau lam siangpahrang a sinak an theifiang, kan theifiang thei a si. Tumkau nipini (Palm Sunday) ah Jerusalem khuapi sungih Jesuh Khrih a luhnak thu hi mi tampi cun thupi lozet ah an ret. “Hipa cu Galilee ram Nazareth khuami profet Jesuh a si” (Mat. 21:11) an ti. Asinain Farasi pawl cun, “Zohhnik uh, leilung pumpi in a thlun zo hi” tiah an phuang (Joh. 12:19). Tuini ah Jesuh Khrih zumtu minung tampi a karhzai zo a si.

4. Khawvel siangpahrang a si lo.

          Bawi Jesuh in, “Kei ka uknak ram cu hi leilung tlunah a si lo”, tiah fiangte’n a sim (Joh. 18:36). Pilat in, siangpahrang cu na si ngai maw? tiah a sut. Cutikah Jesuh in, “Nang cun Siangpahrang na si i ti. Leilung ih ka suahsanmi le ka ratsanmi cu thu pakhat lawng a si; cumi cu thutak sim ding hi a si. Thutak sungih a ummi hmuahhmuah cun ka thu simmi an ngai a si,” tiah a sawn (Joh. 18:37). Mi tampi cun an ruahmi vekin khawvel siangpahrang a si lo zia a simmi an thei tikah awloksong in an um. Sikhalsehla thutak ih hrampi cu Jesuh Khrih amah hi a si. Mi tampi in an el, an hnong ko nain a netnak ah Jesuh Khrih hnenah kan kirsal thluh thotho a si.

Thunetnak.

          Tumkau nipi ni (Palm Sunday) ah Jesuh Khrih cu Jerusalem khuapi sungah a lut. Hinah ahhin tumkau hnah (palm leaf) ih langtermi cu ‘nehnak’ a si. Thinglamtah cu ‘sunralnak’ a sizia khal kan theifiang cio. Zumtu pawlin Palm hnah lawng kan uar ahcun kan zumtu sinak cu rei a hnget thei lo ding. Sikhalsehla ‘nehnak taktak’ a langnak hmun cu sal dinhmun la in a ratu Jesuh Khrih in thinglamtah parah kan sualnak ai ah in tuarsak thluh ruangah a si. Palm hnah hmangin ‘hosana’ tiah a autu pawl lala in an ruah vekin thil a cang lo tikah ‘thianglamtah parah that uh’ tiah an au sal. Curuangah zumtu pawl nitin kan nunnak ah ‘nehnak’ kan tonmi ah lungawi in um men loin ‘Jesuh Khrih thawn pehzom ringring in kan nun pumhlum kan ap ringring a ṭul’ a si.  

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

13.04.2014|07:55 am.

ZUMFEKNAK THAWN THLACAM

Baibal caanghril: “Ziang thuhla hmanah donhar in um hlah uh; thla nan cam tinte in nan ṭulmi cu Pathian hnenah dil uhla lungawi aipuang tein dil uh. Cuticun minung ruah ban lomi Pathian ih daihnak in nan thinlung le nan ruahnak cu Khrih Jesuh ah himte in a kilkhawi ding” (Filipi 4:6-7).

          Kawhhran hramthok pek laiah Khristian biaknak cu thuneitu pawlin an duh hrimrhim lo. Curuangah cuih caan laiah zumtu va si ding cu nunnak pek-awk thawn a bang aw. Filipi kawhhran khal thinlung rethei ding tampi a nei ve. Khristian an thokpekte a si ruangah ṭihphan ding tampi a um. Hremnak a phunphun a um ruangah mi hrekkhat cu an donhar, an beidong. Zirhnak dik lo a phunphun khal a suak. Nunnak a siatsuah theitu thil tampi a um. Paul le a rualpi pawl khal thawngthlak tiang an tuar. Hivek caan laiah Paul in, “Ziang thuhla hmanah donhar in um hlah uh; thla nan cam tinte’n nan ṭulmi cu Pathian hnenah dil uhla lungawi aipuang tein dil uh” tiah a forh hngai. Pathian hnen thla an cam tikah daihnak le hnangamnak an ngah thei. M.R. Vincent timi pa in “zumtu pawl thlacamnak cu daihnak le hnangamnak a si,” a ti. Thlacamnak sullam le thlacam daan pawl kha mal lai in kan zoh tlang hrih ding.

1. Thinlung tak thawn thlacamnak.

          Thla kan cam tikah vaivuam lo tein thinlung tak thawn thlacam ding a ṭul ngaingai. “Thla nan cam tinte in nan ṭulmi cu Pathian hnenah dil uh”, a ti bangin kan ṭulmi cu thinlung takin kan dil dingmi a si. Pathian cu a cakmi Pathian a si vekin kan dilmi hi a tumtuk ti a um lo. Cule Pathian hrangah a fate tuk, sim tlak lo tuk, timi a um fawn lo. Kanmai’ sinak zate kha Pathian hnenah kan pek thluh a ṭul. Hannah ih nunnak kan zoh tikah a sinak a zate’n mitthli thawn a pek-aw thluh (1 Sam. 1:15). Nauhak in a nu le pa hnenah a duhmi, a thinnomnak, a riahsiatnak le a hmuhtonmi pawl a zate’n a sim thluh ṭheu. Ziangvek thil fate zet a ton khalle a nu le pa hnenah a sim. Ṭihphan dingmi a ton tikah a nu le pa hnenah a tlan. Ka nu le pa in ka hrangah ziangzongza in tuahsak thei thluh tiah a rinsan. Nauhak in a thinlung sungah thupmi zianghman a nei dah lo. Cuvekin kanmai’ sinak a zate’n Pathian hnenah thlacamnak in kan phuan ding a ṭul a si. Filipi kawhhran in an thin bangnak le an ṭihphannak hmuahhmuah kha Bawipa hnenah an thinlung tak thawn thla an cam ahcun daihnak le hnangamnak nan ngah ding a si, tiah Paul in a zirh duhmi a si.

2. Midang le Mai’ hrangah thlacamnak

          Pathian hnenih thla kan cam tikah kan duhmi le kan ṭulmi pawl kan dil ding. Sualnak kan tuahmi hrangah siseh, tuini kan ṭulmi hrangah siseh, hmailam ih kan nunnak hrangah siseh Pathian duhnak vekin le lamhruainak a um theinak ding hrangah kan dil ṭul a si. Pathian kan hnenah a um ringring ti khal thei ringring kan ṭul. Kan sinak pawl ṭhate’n ruat aw, cekfel aw in Pathian hnenah kan sinak zate’n thup loin phuan thluhin thlacam ding a thupi zet. Cun kanmah hrang lawng si loin midang hrang ah thlacam sak hi a thupi ngaingai. Kanmah vekin harsatnak a tongmi pawl, thinlung rethei le zonzai beidong in a umtu pawl hrangah thlacamsak ding a ṭul zet. Tangdornak thinlung le thinlung thiangte’n Bawipa kan fuk ahcun daihnak le hnangamnak in pek tengteng ding. Kawhhran hrangah siseh, zumtu zate le zum lotu hrang tiang thlacamnak kan neihsak ding hi a thupi ngaingai.

3. Pathian hnenah lungawi thusimnak

          Pathian hnenah lungawi thusim hi thlacamnak sangbik a si. Ziangvek dinhmun nan thlen hmanah Pathian hnenah lungawi thu sim uh, tiah Paul in a sim. “Cat loin nan lungawi uh; thlacam ringring uh. Ziangvek dinhmun khalah lungawi thu sim uh. Cucu Khrih Jesuh ah Pathian ih a lo duhsakmi a si”, a ti (1 Thess. 5:16-18). Vei tampi cu kan ṭulmi lawng kha atu le atu kan dil ṭheu na’n kan ngah tikah lungawi thu sim ding kan hngilh ṭheu. Pathian duhdawtnak cu sim hrih loin thlacamnak caan ṭha kan ngahmi hrang hrimhrim ah lungawi thu sim dingmi kan si. Pathian in kan parah a thlen termi pawl hi kan hrangah a ṭha thluh ko tiah kan ruat ih kan pom thei ahcun Pathian hnen lungawi thusim ding hi a harsa hrimhrim lo.

4. Pathian in kan hrangah a ṭhami a thei thluh.

          Thla kan cam tikah kan ruahmi vekin kan ngah lo caan tampi a um ṭheu. Cuvek caan ah Pathian in kan thlacamnak in theisak lo a si, tiah kan vuihram ṭheu. Cumi cu a dikmi a si lo. Thlacamnak in kan dilmi kha Pathian n kan hrangah a ṭha bik a si maw a si lo ti hi a thei thluh. Kannih minung cun kan duhmi lawng kan thei. Cuih kan duhmi hi kan hrangah a ṭha lomi khal a si thei. Pathian cu duhdawtnak a si. A duhdawtmi a faate pawl hrangah a ṭha bik in tuahsak ringring. Pathian cu fimnak Pathian a si fawn. Kan hrangah a sia a ṭha a thei cia thluh. Pathian cu ziangzongza sersiamtu a si. Curuangah Pathian duhdawtnak, Pathian fimnak le Pathian cahnak pawl zumfek in kan dilmi cu Pathian khalain kan hrangah a ṭha bik a timi pawl in pe tengteng ding a si.

5. Minung ruah ban lomi Pathian ih daihnak.

          Pathian in a sersiammi minung pawl ih thinlung a thei thluh. Minung ih ruah ban lomi thil pawl hi Pathian cun a thei thluh. Kan hrangah ziang a ṭha bik timi khal a thei. Leitlun kan nunnak caan tawite sungah nomnak le lungawinak lawng a si cawk lo. Harsatnak, riahsiatnak, ṭahnak le mitthli tlaknak kan ton caan tampi a um. Himi pawl hi kan nunnak famkimtertu pawl an si. Ziangvek dinhmun kan thleng khalle Pathian hnenah zumfeknak thawn thla kan cam ahcun lungawinak le hnangamnak in pek tengteng ko ding. Himi hi leitlun in a lei thei lomi a thukmi Khristian zumnak a si. Minung kan ruah ban lomi phen ah Pathian ih daihnak a um. Cumi cu kan hrangah a famkimmi a si.

Thunetnak.

          Zumtu pawl hnenah thlacam thu thawn peh aw in sim ciamco ding tampi a ṭul nawn lo ding. Thlacam daan a phunphun a um. Baibal sungah thlacam a phunphun kan hmu thei. Kan thlacamnak ruangah ah kan nun ih kan tepmi le kan hlawhtlinnak tampi a um ko ding. A thupi bikmi cu kan thlacammi pohpoh hi zumfeknak le lungawinak thawn kan cam ahcun kan biakmi Pathian khalin amah duh daan in in pe tengteng ṭheu. Kanmai’ duh daan si loin Pathian duh daan hi kan nunnak ah a kim ringring a si.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,

Manila, Philippines.

06.04.2014|01:19 am.