Saturday, March 1, 2014

THIANGHLIM IN NUNG DING



Baibal Caanghril:
“Curuangah hnaṭuan thok dingah nan thinlung timtuah ciain um uh. Tiar ciain um uhla Jesuh Khrih a lang tikah nan ngah dingmi zaangfahnak parah nan ruahsannak zatein bun uh. Pathian duhnak thlun uhla nan aat lai caan lai caanih nan rak neihmi tisa duhnakih nan nunnak in lo uk nawn hlah hai seh. A lo ko tu Pathian cu thianghlim a si bangtuk in nitin nan nunnak ah thianghlim in nung ve uh. Ca Thianghlim sungah, 'Keimah ka thianhlim ruangah nannih khal thianghlim ve uh', tiin a um” (1 Piter 1:13-16).
         
          Kawhhran thuanthu kan zoh tikah tluang le nuamzet ih nunkhua sa mi an si lo ti hi kan thei cio. Harsatnak le hremnak a phunphun thawn caan an hmang. Kawhhran thokpek lam Piter tei’ san ih zumtu pawl cu a phunphun in hremnak nasazetin an tuar rero laifang caan a si. Khristian an si ruangah harsatnak an tuar. An phur theimi thilri phur in hmunkhat hnu hmunkhat ah a thupte’n tlan rero a ṭul. Cuti ih an tlan phah cun an thlennak hmun tinkim ah rundamnak thu, ruahsannak thu, kumkhua nunnak thu pawl ralṭhazet in an au phah vivo. Cumi pawl cu zo in tha a pek pei? An harsatnak teh zo in ziangtin a hnem hngai pei? Piter in cuih harsatnak tampi an tuar laifangah ruahnak le thazaang a pek hngai. Ziangvek dinhmun a va si hmanah thianghlim nun ih nung dingah forhnak neiin thazaang a pek hngai. Cumi thuhla pawl mallai zohin thazaang kan lak cio hnik ding.

1. Ruahsannak parah bun ding (v.13)
          Piter in zumtu pawl nitin an nunnak ah tiar cia le timtuah cia ih um dingah a sim. Cule “Jesuh Khrih a lang tikah nan ngah dingmi zaangfahnak parah nan ruahsannak zate in bun uh,” tiah Piter in forhnak a nei hngai. Kalbak pakhatnak cu kan thinlung timtuah cia ding kha a si. Zumtu nitin kan nun ah Pathian thutak vekin nung ding, ralringte’n nun ding a ṭul. Kan thinlung kan vaivuan ter lo ding. Leitlun hlawnthilri pawl duh tuk lo ding. Ziangahtile Pathian thu thawn in hlattertu an si. Himi pawl ralrin thiam ding hi Khristian pakhat hrangah a thupi zet. Kan thinlung kan sup aw ding, thudik thutak in nung ding, dingfelnak, thianghlimnak, duhdawtnak thu tvp. lawng ruat in nung ding a ṭul.
          Bawi Jesuh ih pekmi zaangfahnak thawngin a thupibik kan co dingmi laksawng cu ‘rundamnak’ a si. Cumi rundamnak ih in pekmi tla cu duhdim nun neih le kumkhua nunnak pawl tla an si. Duhdim nun ah kumkhua nunnak hram a thok rero thlang a si cu!! Cumi cu zumtu pawlih kan ruahsannak bik a si. Cuih ruahsannak parah hram kan bun cio hram pei.

2. Pathian duhnak thlun ding (v.14)       
          “Pathian duhnak thlun uhla nan aat lai caanih nan rak neihmi tisa duhnakih nan nunnak in lo uk nawn hlah haiseh”, tiah Piter in forhnak a nei. Tisa duhhiarnak le Pathian duhnak cu an ral aw. Tisa duhhiarnak cun thihnak ah a thlenpi. Cuih tisa duhnak dung ah nitin kan pilhlo cingcing. Pathian duhnak hi zianghman lo ah kan ret. Curuangah pakhat le pakhat ṭongkam ṭha lo hmangin siseh, to-awknak in siseh, relsiat le iksik awknak in siseh, kan caan kan cem ter thluh. Kan thinlungah ‘keimah’ timi thinlung neiin puarthaunak lawng a suahpi.
Sikhalsehla Pathian duhnak cun zawnlunnak in nei ter. Tangdor te’n nung daan ding in zirh. Curuangah Piter in Pathian rinsan dingin in zirh in forhnak a si. Pathian thu vekih nung dingin in sawm hngai. Pathian zum in amah rinsan ding ih a duhnak kan thlun thei ding a si. Pathian ka zum kan ti fawn si, amai’ duhnak kan thlun lo ahcun ziangso ṭhathnemnak a um?

3. Thianghlim te’n um ding (vv.15-16).
          Zumtu cu kan tuah, kan ṭuanmi ziangkimah thianghlimnak neih ding kan ṭul. Nitin kannunnak ah dingfelnak, sualnak thawn hlat awknak, Pathian thu sungah nung ringring, a thianghlim lomi le a borhhlawhmi thawn hnawihnih aw loin thianghlimte’n nung theiding kan ṭul ngaingai. A sile ziangruangah thianghlim kan ṭul, timi thu hi phun 3 hmangin kan ruat tlang hnik ding.
(a) Pathian cu a thianghlim (Saam 99:9). Cuih a thianghlimmi Pathian in a borhhlawhmi minung thawn pehzomnak in tuah. Thlarau Thianghlim in pek ih hna a ṭuan. Thianhlim nun ih kan nung theinak ding hrangah a si.
(b) Pathian thawn kumkhua a um tlang ringring dingmi kan si ruangah kan thianghlim a ṭul. Kan famkim a ṭul. Ziangahtile hi leitlun ah tlanglengmi kan si ko nain Pathian in amai’ hrangah in hrilmi kan si. A hnaṭuantu ding kan si. Thlarau duhnak vekih a nungmi zumtu kan si. Lei tisa duhnak hnuai ih a ummi zumtu kan si lo dingah kan thei-aw a ṭul.
(c) Baibal khalin thianghlim nun nei dingin in fial. Thukhamnak a tuah. “Kei ka thianghlim ruangah thianghlim ve uh” a ti (Pui. 11:45; 19:2; 20:7, 26). Baibal hi minung pawlin kan duh daan in rem theihmi a si lo, thianghlim ten nung dingah in khihhmuhtu a si (2 Kor. 7:1; Heb. 12:14; 2 Pit. 3:11).
          Minung san thuanthu sungah Pathian ih kutneh kan hmu theimi zate ih a thupitnak cu a thianhlimnak zawn a si. A lo kotu Pathian cu Pathian thianghlim a si, a ti (Luk. 1:49; Joh. 17:11). Zumtu mi thianghlim pawl in sun le zan Pathian thianghlim sinak hla in an thangṭhat (Is. 6:1; Thup. 4:8).
          Baibal sungah thianghlimnak thawn pehzommi thu tampi a um. Moses a dinnak hmun ah Pathian a um ruangah a thianghlim (Suah. 3:1-5; Tirh. 7:33). Biakinn khal a thianghlim (Mat. 24:15). Hmun thianghlim a si (Heb. 9:2-3). Khrih hmuihmel thleng awknak tlang khal a thianghlim (2 Pit. 1:18). Pathian le Abraham thukam tuahnak hmun cu a thianghlim (Luk. 1:35). Baibal ca hi a thianghlim (Mat. 7:6; Rom 1:2). Pathian thawn pehzommi pawl cu a thianghlim ding. Israel miphun khal a thianghlimmi miphun an si (Suah. 19:6). Mi thianghlim cun Pathian kha a rian ding a ṭul (Rom 4:1-25).
          Khirh cu ziang tinkim ah a thianghlim. A suahnak hmun ah a thianghlim (Luk. 1:35). A hmin khal a thianghlim (Luk. 1:49). Kawhhran cu a thianghlim (Joh. 17:14, 16), curuangah zumtu pawl khal thianghlim miphun kan si (1 Pit. 2:5, 9). Kan taksa ruangpi hi Pathian biakinn thianghlim kan si (Efe. 2:21-22; 1 Kor. 3:16; 6:19-20).

Thunetnak
          Tuisan ah zumtu tampi cu Pathian thu kan theihmi a tam zet. Piangthar kan tam nasa. Sikhalsehla nun thianghlim lo ih um kan tampi. Kan nun a borhhlawh. Pathian fa kan si, tiah kan au na’n midang hrangah tungdingtu dinhmun ah kan um ṭheu lo. Midang tluksiat tertu kan si riangri. Curuangah rundam fa kan si tiah thei awin thianghlim nun ih nun ding in duhtu Pathian ih duhnak kha ziang siar loin kan um hrih pang maw? Ruahsannak nei lo pawl bangin kan tlangleng pang maw? Kanmah le nunnak cio cekfel awk ringring kan ṭul ngaingai a si. Bawi Jesuh ih in pekmi rundamnak nun thianghlim sungah nitin a tlanglengtu zumtu kan si cio theinak dingah Pathian in thluasuah in pe cio hram seh. Amen.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,
Manila, Philippines.
02.03.2014|00:56 pm.

Saturday, February 22, 2014

ZUMTU PAWLIH TUANVO TUMPI


Baibal Caanghril:

“A hmaisa bikih ka lo fial duhmi cu mi hmuahhmuah hrangah Pathian hnenah thlacam uh, dil uh, midang ai-ah thlacam uhla lungawi thu sim uh, ti a si. Daite le hnangamte ih kan um theinak dingah le Pathian ṭihzahnak thawn ziaza ṭha ih kan nun theinak dingah siangpahrang le ramsung hotu upa pawl hrangah thlacam uhla Pathian hnenah dil uh” (1 Timote 2:1-2).


Baibal siarbet: 1 Timote 2:1-8.

          Pathian fa a simi zumtu mi piangthar pawlin nitin Khristian nun ah nung in, pitling nun ih nung le ṭhangso thei vivo ding a ṭul. Cun zumtu kan sinak ah ṭuanvo tumpi kan nei. Cumi cu mai’ hrangah le midang hrangah thlacam ding hi a si. Cumi thu thawn pehpar awin Paul in Timote hmangin in simmi thu pawl cu a tanglam bangin zohin thazaang kan lak tlang ding a si.

1. Mi hmuahhmuah hrangah thlacam sak ding(v. 1)
          Paul in Timote hnenah caang khatnak sungah Pastor pakhat sinak diktak ih nung in zumtu mi hmuahhmuah hrangah thlacam dingin ṭuanvo a pekih a forh hngai. Cumi cu nitin pelh loih tuah dingmi pawl an si:
(a)     Pathian thu ah ciah aw in minung zate hrangah thlacam sak ding.
(b)     Sungtel pawl le zumtu hmuahhmuah hrangah thlacam sak ding; a hleicei in Pathian hnenah puithiam dinhmun la in thlacam sak ding.
(c)      Pastor pakhat dinhmun in Kawhhran le thuthangṭha hrangah thlacam ding, ti pawl hi an si. Thlacamnak caan ah a cang thei tawk in caan pekin telpi ringring dinghi a thupi ngaingai.
          Thlacamnak hi hnaṭuan pakhat a si. Caan pek a ṭul. Pathian le zumtu karlak ih a thupbik pehzom awknak a si. Kan ṭulmi pawl Pathian hnenah theihter in amah ih lamhruainak parah ṭhum aw ding a ṭul. Hmun khiah nei ih thlacam a thupi vekin ziangvek lai khalah khui hmun khal in thlacam ding a ṭul. A thupi bik ah Pathian thawn pehzom awknak dik neih ding a thupi ngaingai. A hleice in Pastor cun zumtu le sungtel pawl hrangah nasazet in thlacam sak a ṭul. Pastor ih a hnaṭuan tumpi pakhat cu thlacam hi a si. Amai’ pumpak ih ṭulmi le zumtu zate ih ṭulmi pawl cu catbang loin Pathian hnenah dil in, theiter in Satan ral donak ah thlacam tengteng a ṭul. Cuih tlun ah Pastor cun kawhhran sung thlacamnak ah a hoha ding a ṭul. Zingpit thlacam, thlacam bur, cikcin thlacam tivek pawlah taimak suah in hotu ding a si.

2. Ram uktu pawl hrangah thlacam sak ding (v. 2).
          Siangpahrang le ram sung hotu upa pawl hrangah thlacam uh, timi khal hi a thupi zetmi a si. Mi zovek khalin thlacam seh, tinak a si. Ram uktu pawlin duhdawtnak le zawnruahnak thawn rampi an uk tik lawngah mipi pawl khal thinnomnak, daihnak, zalennak pawl kan ngah thei ding. Paul in zumtu pawl hnenah Rom ram uktu Nero siangpahrang san lai ah siangpahrang le uktu bawi pawl hrangah thlacam dingin a fial. Ram uktu timi hi Pathian lungkim ih hrilmi lawngin uk theih a si. Acozah uktu timi hi Pathian thu locun an dinghnget thei lo tihi theih ringring in thlacam sak ding a thupi ngaingai. Rampi sungah a dai ih, a ṭhangso tikah ramsung um mipi hrangah ṭhansonak le zalennak a um. Kawhhran hi Pathian ih duhdawtmi minung pawl hrangah ṭhatnak a tuahtu ding a si. Mipi zate thinlung, taksa, thlarau ah lungawi hnangam ih a um ringring theinak dingah zumtu pawl in thlacam sak ding ṭuanvo tumpi kan nei. Cuticun “nan innhnen nan duhdawt pei” tiah Jesuh ih in cahtami vekin kan minungpi a simi uktu pawl hrangah thlacam sak ding kan ṭul. Pathian kan duhdawt taktak ahcun kan minungpi kha duhdawt in thlacam sak ding a thupi.

3. Mi hmuahhmuah rundamnak ngah dingin (vv.3-7).
           “Mi hmuahhmuah thutak thei haisehla, rundammi si haiseh ti a duhtu, in Rundamtu  Pathian a lung a awi ding”, tiah Paul in a ti. Pathian thutak hi mihmuah hrangah a si ruangah a hmaisabik ah thlacamsaknak thawn apnak neiin hramthok a ṭul. Thlacam sak ding a ṭulnak (5) a um ih cupawl cu:
(a) Pathian cu rundamtu a si ruangah minung hmuahhmuah khal rundamnak coter ṭheh a duh. Rundamnak co lawng si loin thutak theih ter thluh a duh. Jesuh Khrih cu lamzin a si. Nunnak le thutak khal a si. Khrih tel lo cun zohman Pathian hnenah a thleng lo ding (Joh. 14:6). Curuangah minung zate hrangah thlacam sak ding hi kawhhran le zumtu zate ih ṭuanvo a si (2 Pit. 3:9).
(b) Lei le van a sersiamtu Pathian pakhat lawng a um, Pathian tampi a um lo. Pathian cu minung hmuahhmuah ih Pathian a si. Midang in an thei lo nain minung hmuahhmuah le ziangkim sersiamtu Pathian amah lawng a um a si. Vancung khal pakhat lawng a um ih a fehnak lamzin khal pakhat lawng a si. Minung zate in sersiamtu Pathian hnen lawngah thlacam cio ding kan ṭul.
(c) Jesuh Khrih lawng hi cuih rundamnak hrangah remnak tuahtu minung palai a si zia theih ter a duh. Remnak tuahtu palai um loin kan duhnak hmun ah kan thleng thei lo ding. Lamzin a um lo cun feh a theih lo. Jesuh Khrih thawngin kan lamzin in ongsak ih Pathian hnenah kan thleng thei. Kan hrangah Jesuh Khrih in thla in camsak rero (Rom 8:34). Thinglamtah lamzin cu inn kan thlen theinak dingah lam in hmuhtu a si. Remnak tuahtu palai timi cu lamṭang nei loin a laifang ah dingte in ding daan a si. Jesuh Khrih cu minung a si lawng si loin minung pawl kan sualnak in thlahsak thluhtu Pathian khal a si.
(d) Cuih remnak tuahtu minung palai a simi Jesuh Khrih cu minung hmuahhmuah rundam dingin a nunnak liamin a thi. Sualnak a nei lomi Jesuh Khrih cu sualnak a neimi minung pawl hrangah a thi. Thungai kan sim a sile sualnak a neimi minung pawl hi thinglamtah parah thlai tuar dingmi kan si. Minung kanmah cio ih sualnak ai ah midang in thihsak a theih lo. “Jesuh Khrih siar loin rundam theitu dang an um lo”. Curuangah kan sual ai ah thihnak a tuartu Jesuh Khrih ih duhdawtnak cu mi hmuahhmuah in an hmu thei ih, rundam an ngah thluh theinak dingah thlaza kan camsak a ṭul. Kumkhua san a thlen tikah Pathian thawn kumkhua ih um thei dingin thlaza camsak kan ṭul.
(e)      Pathian hnaṭuantu pawl in rundamnak thu lawng phuang ding a ṭul a si. Paul in ‘zumnak thu le thudik phuangtu palai kan si. Cuih thu cu Zentail mi le zum lotu pawl hnenah phuang ding ah in thlah a si’, a ti. Curuangah Pathian hnaṭuantu cun thuthangṭha phuang ding, tirhthlah pawl vekin ṭuan ding le zirhtu hnaṭuan pawl khal ṭuan cih ding a ṭulzia a lang ter. Paul bangtuk in thuthangṭha phuangin, Tirhthlah pawl vekin Pathian thu zaiter in ṭuan a ṭul. Zumtu pawl an pitling theinak dingah zirhnak thawn bet a ṭul.

4. Kut thlirin thlacam hai seh (v. 8).
          ‘Pathian biaknak hmunkip ah mipa in thlacam haiseh ti ka duh. Pathian hnenah pum a pe awmi thinhengnak le thu-el awknak um lotein mipa in an kut thlir in thla cam haiseh’, a timi pawl hi Kawhhran hruaitu mipa pawlih ṭuanvo tumpi pawl tla an si. Pathian ram karhzainak ding hrangah thinlung tak tein thlacam phahin ṭuan ding a si. El-awk rero le tisa nun tukih hruai awk ding a si lo. Kawhhran sungah Pastor le Kawhhran Upa pawl siseh, mipi thawn siseh zumtu zatein khat le khat upat aw in kut-ong zom awte’n thlacam phah in ṭuan tlang ding ṭuanvo tumpi kan nei. Pathian hmaiah pum pe aw taktak in kanmah le sinak ṭhum aw in nun hlan awk a ṭul. Pathian hmaiah kutthlir in thlacam thei ding kan ṭul. Mipi thawn hmunkhat ah thlacamnak neiin, mi va sawm ih hmunkhatte’n Pathian hmaiah kutthlir in thlacam ding a ṭul. Pathian thawn pehzom awknak ding hrangah thinlung tangdornak neih a ṭul. Pathian hmai ah kut thlir kan timi hi kanmah le kanmah zianghman ka si lo, tiih Pathian hmai ih tangdornak le ṭhum awknak langternak a si. Kut kan thlir tik khalah tangdornak thinlung kan nei taktak a ṭul. Ti-awter men a ngah lo. Pathian ih ho mi hnuai ah um ding a ṭul. Pathian in hram in thoksak dingih cin le daan ṭhate nei in ṭuan tlang ding a ṭul ngaingai.

Thunetnak
          Tuisun ah kawhhran hruaitu mipa tampi cu Kawhhran hnaṭuan le thuthangṭha karhzainak hnaṭuan pawl ah mah rori tel loin a leng lam ihsin mi soisel a hmangtu kan tampi. Kan tel khalle thinhengnak, thu-el awknak pawl thawn khawvelmi pawl bangin kan nung. Cutin si sawn loin midang hrangah nasazet ih thlaza camsaktu si kan ṭul. Kan rampi a ṭhat theinak dingah le a ṭhanso thei ih thinnuam le zalen ih kan um theinak ding hrangah acozah uktu pawl hrangah thlaza cam sak ding kan hngilh hram lo pei. Kan minungpi zate’n rundam fa an si cio ih thutak theih le nunpitu si theinak dingah thlaza kan cam cio pei. Kan zatein Pathian ram karhzainak dingah le Pathian sunglawinak ding hrangah nasazet ih ṭan lak in, thazaang suahin, thlaza camin Pathian riantu si cio dingah ṭuanvo tumpi kan nei a si. A thu parah Pathian in a duhnak vekin thluasuah pek in a hmin sunglawi sin seh. Amen.

Duhdawtnak le duhsaknak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, D.Min., PhD.,
Manila, Philippines.
22.02.2014|11:49 pm.